Özgün Metin

Gazâ kim 'Osmân itdi iy karındaş
Saçıldı kanlar u kesildi çok baş
Ol Aytogdı kim anda şehîd oldı
Bile öldi niçe hem iş ü yoldaş
Daranos [Dıranos] tekürin tutdılar anda
Anuñ üzre dahı çok oldı savaş
Baras tekür hisâra kaçdı girdi
Ve hem Kite teküri oldı kallâş
Bozıldı hisârı alındı mâlı
Tekür dahı oldı cimri kallâş
Cihânda her kişi kim ad komışdur
Yanında acı şîrîn dad komışdur
Kodı 'Osmân gazâyı 'adl u bezli
Neseb ü nesline du'â komışdur
'Âşıkî bu menâkıb yazmagına
İmâmı Orhan oglından komışdur

Günümüz Türkçesiyle

1. Kardeşim, Osman'ın yaptığı gazada kanlar saçıldı, nice baş kesildi.

2. Orada şehit olan o Aytoğdı ile birlikte nice iş arkadaşı ve yoldaş da öldü.

3. Orada Daranos tekfurunu tuttular; onun yüzünden de çok savaş oldu.

4. Bursa tekfuru kaçıp hisara girdi; Kite tekfuru da sefil bir hâle düştü.

5. Hisarı bozuldu, malı alındı; tekfur da cimri bir sefil oldu.

6. Dünyada her kim ad bırakmışsa, yanında acı ya da tatlı bir tat bırakmıştır.

7. Osman gazayı, adaleti ve cömertliği bıraktı; soyuna sopuna da dua bıraktı.

8. Âşıkî bu menkıbeleri yazmak için (kaynağını) Orhan'ın imamının oğlundan almıştır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Yenişehir'de Dağıtılan Köyler

Kısa bir nesir parçası on dokuzuncu bâbı açar: Osman Gazi Yenişehir'e gelir, kendisiyle uğraşan çevre kâfirlerinin vilayetlerini zapt eder ve "adl u insâf-ıla" bayındır kılar. Gazilerin her birine köyler ve yerler verilir, herkes derecesine göre gözetilir ve Osman'ın yanındaki gaziler güçlenip sürekli gaza ister olur. Manzume bu huzur sahnesinin içinde, iki bâb önce anlatılan Koyunhisarı ve Dinboz savaşını yeniden hatırlatır: Aytoğdı'nın şehadeti, Adranos (Daranos) tekfurunun yakalanması, Bursa tekfurunun hisara kaçışı, Kite tekfurunun sonu.

Kaynağın İmzası

Beyitler iki farklı kafiyeyle ilerler. İlk beşi "-aş" sesindedir (karındaş, baş, yoldaş, savaş, kallâş); son üçü ise "komışdur" redifine geçer ve yedinci bâbdaki "Cihânda her kişi kim ad komışdur" manzumesinin ilk mısraını hemen hemen aynen tekrarlar. Orada ad bırakmanın acı ya da tatlı oluşu bir soru olarak kalmıştı; burada cevap verilir: Osman'ın bıraktığı gaza, adalet ve cömertliktir. Son beyitte kitabın kaynağı yeniden anılır. "İmâmı Orhan oglı", Orhan Gazi'nin imamı İshak Fakıh'ın oğlu Yahşı Fakıh'tır; Âşıkpaşazâde girişte Yıldırım Bayezid'e kadar olan menkıbeleri ondan yazılmış olarak bulduğunu söylemişti. Yazarın gençliğinde Geyve'de Yahşı Fakıh'ın evinde kaldığı da neşrin girişinde hatırlatılır. Mahlasın bu beyitte bir kaynak beyanıyla birlikte geçmesi, parçanın yazara aidiyetini güçlendirir.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 345 (çeviriyazı metin, bâb 19).
  • Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, "Önsöz" ve "Hayatı ve 'Tarih'iyle Âşık Paşazade", Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 25-48.