Özgün Metin

Koñur Alp kılıcı Bolı'ya saldı
Velî Akyazı'da Düzbâzâr'ı aldı
Uzunca Bil'de kâfire bulandı
İki gün iki gice hoş dürişdi
Oradan kâfiri döndürdi kogdı
Koñur Alp döndi Düzbâzâr'a geldi
Akova'ya segirdür oldı Koca
Gāzi Rahmân yaturmaz halkı gice
Çıkar İstanbol'uñ kâfiri dem dem
Kırar bunları gāziler iy hoca

Günümüz Türkçesiyle

1. Konur Alp kılıcını Bolu'ya doğru savurdu; ama Akyazı'da Düzbazar'ı aldı.

2. Uzunca Bel'de kâfire rastladı; iki gün iki gece iyice savaştı.

3. Oradan kâfiri geri çevirip kovaladı; Konur Alp dönüp Düzbazar'a geldi.

4. (Akça) Koca Akova'ya akın eder oldu; Gazi Rahman gece halkı uyutmaz.

5. İstanbul'un kâfiri zaman zaman çıkar; ey hoca, gaziler bunları kırar.

Edebî ve Tarihî Yorum

İznik'e Havale

Karatekin'in alınmasından sonra Orhan Yenişehir'e, babasının yanına döner. Karaçepüş ve Karatekin'e adamlar yerleştirilir ve bu iki yer İznik'e bir "havale" gibi olur: gaziler zaman zaman İznik'in bahçelerini harap eder, şehre rahat vermez. Bir yandan Konur Alp Akyazı'yla, öte yandan Akça Koca İznikmid (İzmit) tarafıyla uğraşır. Yazar, uçların "be-gâyet işlenür" olduğunu, gazilerin fetihlerin kalıcı olması için gece uyumadan, gündüz at sırtından inmeden çalıştığını söyler.

Uç Haritası

Bolu, Akyazı, Düzbazar, Uzunca Bel, Akova, İstanbul: beyitler bir yer adları dizisi gibi ilerler. Her beyit bir kumandanın bir yöne yaptığı akını anlatır ve böylece şiir, Osmanlı ucunun Sakarya'nın batısına ve kuzeyine yayılışını küçük bir harita gibi çizer. Konur Alp'ın kılıcını "Bolı'ya saldığı" halde Düzbazar'ı alması, akının hedefi ile sonucu arasındaki farkı açık bir dille anlatır. Dördüncü beyitteki "Koca" Akça Koca'dır; "Gāzi Rahmân" ise Gazi Abdurrahman'dır ve adı, Aydos'un fethini anlatan yirmi altıncı bâbda yeniden geçecektir. Her beyit kendi kafiyesini kurar (aldı ile dürişdi, kogdı ile geldi, Koca ile gice, dem dem ile hoca); bu parça, Âşıkpaşazâde'nin kafiyeden çok anlatıya bağlı kaldığı yerlerden biridir. Son beyitteki "iy hoca" seslenişi, menkıbenin dinleyicisine dönen bir anlatıcı sesidir.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 350-351 (çeviriyazı metin, bâb 22).