Özgün Metin

Gör imdi ne'yleyiser Gāzi Orhan
O himmet alpı vü o bahr-ı 'ummân
Hareket itse kâfir mahv olurdı
Turamaz karşuya Rüstem-i Destân
Çü kal'ayı ki Bursa anı gördi
Bu Orhan'a ol oldı bâg u bostân
Ne ceng itdi ne cidâl itdi anda
Yarılmadı baş u dökülmedi kan
Asân aldı vü Bursa'yı ol Gāzi
Menâkıbı ki yazdum oldı bürhân

Günümüz Türkçesiyle

1. Bak şimdi Gazi Orhan ne yapacak; o himmet yiğidi, o engin deniz.

2. Harekete geçse kâfir yok olurdu; karşısında Destan oğlu Rüstem bile duramaz.

3. Kale, yani Bursa, onu görünce Orhan'a bağ bahçe oldu.

4. Orada ne savaş etti ne çekişme; ne baş yarıldı ne kan döküldü.

5. O Gazi Bursa'yı kolayca aldı; yazdığım menkıbeler (buna) delil oldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Atranoz'dan Pınarbaşı'na

Bursa'nın kâfirleri açlıktan bunalmış, hisarı vermek için bir bahane aramaktadır; yirmi üçüncü bâb bu haberle açılır; ama yalnız bir padişaha teslim olmak isterler. Osman Orhan'ı gönderir ve önce Atranoz'a (Orhaneli) yöneltir, çünkü Atranoz tekfurunun babası Dinboz gazasında Bay Hoca'nın düşmesine sebep olmuştur. Yanına Köse Mihal, Turgut Alp, Aha Şeyh Mahmud ve Edebali'nin yeğeni Ahı Hasan katılır. Tekfur Türklerin geldiğini işitince hisarı boş bırakıp Alata dağına kaçar; Orhan yaya olarak peşine düşer ve tekfur kaçarken bir kayadan düşüp parçalanır. Atranoz'un kalesi bozulur, halka emniyet verilir. Orhan buradan Bursa'ya gelir ve Pınarbaşı'nda suyun ardına konar.

Kan Dökülmeden

Ne savaş olur ne kan dökülür: Bursa'nın teslim haberi gelmeden şiir sonucu baştan söyler. "Gör imdi ne'yleyiser" açılışı, okuru olayın ortasına çağıran ve eserde sıkça kullanılan bir anlatıcı formülüdür. İkinci beyitte Orhan, Şehnâme kahramanı Rüstem-i Destân ile karşılaştırılır; İran destanının bu kahramanı Osmanlı övgü şiirinde yiğitliğin ölçüsüdür. Üçüncü beyitte kalenin Orhan'a "bâg u bostân" olması, kuşatılan bir şehrin meyve veren bir bahçeye dönüşmesini anlatır. Son beyitte yazar kendi menkıbelerini delil gösterir; anlatılanın doğruluğuna kefil olma çabası burada da sürer.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 351-352 (çeviriyazı metin, bâb 23).