Özgün Metin

Bu âdem düzdi 'âlemde düzenler
Bilür misin niçün düzdi düzenler
Ya kendü güvene ya gayra ola
Bu niyyetlen düzen düzgün düzenler
Ne düzseñ eseri kala cihânda
Velî âsârı budur kanı düzenler

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu insan dünyada düzenler kurdu; biliyor musun, düzenleri niçin kurdu.

2. Ya kendi güvenliği için ya da başkası için olsun diye; bu niyetle düzen düzgün kurulur.

3. Ne kurarsan eseri dünyada kalsın; ama eserler budur, hani o düzenler nerede.

Edebî ve Tarihî Yorum

Bir Bâbın Önsözü

Otuz birinci bâbın başlığı "Anı beyân ider kim o ne geydi ve ne ihdâs itdi"dir; bâb, Orhan Gazi'nin padişah olduktan sonra babası zamanında olmayan neleri getirdiğini anlatacaktır. Nesir tek bir cümleyle başlar ve hemen manzumeye geçer; böylece bu üç beyit bâbın önsözü gibi durur. Ardından ak börk, kadılık, yaya askeri ve burma dülbend anlatılacaktır.

Düzen ve Niyet

"Düzen" kelimesi her beyitte iki kez geçer; parça bütünüyle bu kelimenin üzerine kuruludur. Düzen, burada hem bir kurum ya da âdet, hem de bir yapı anlamındadır. İkinci beyit düzen kurmanın iki niyetini ayırır: insan ya kendi güvenliği ya da başkalarının iyiliği için kurar. Üçüncü beyit bir tezat bırakır: insan eserinin kalmasını ister, ama kalan eserlerin sahibi olan düzenler ortadan kalkmıştır. Bu ikircikli bakış, birazdan övülecek ihdasların da geçici olduğunu baştan hatırlatır. Kafiye ve redif "düzenler" kelimesindedir; ilk beyitte "düzdi düzenler" ve "düzen düzgün düzenler" gibi aynı kökün tekrarı, cinas ile iştikak arasında duran bir söz oyunudur.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 364 (çeviriyazı metin, bâb 31).