Özgün Metin

'Azîz Hak 'ahd idüpdür âdem-ilen
Sözüm dahı benüm hem âdemî-len
Didi cennet virem size sözüm tut
Sakın yörime İblîs yalan-ılan
Hak'uñ va'desi 'ahd oldı i cânum
Melek ü hayvân u hem âdemî-len
Bu âdem 'ahdı bil kim andan almış
Budur ahdüñ yolı her âdemî-len

Günümüz Türkçesiyle

1. Aziz olan Hak insanla ahitleşmiştir; benim sözüm de insanla birlikte (söylenmiş)tir.

2. "Size cennet vereyim, sözümü tutun; sakın yalanla İblis'in peşinden gitmeyin" dedi.

3. Ey canım, Hakk'ın vaadi bir ahit oldu; melek, hayvan ve insanla birlikte.

4. Bil ki bu insan ahdini ondan almıştır; ahdin yolu her insanla budur.

Edebî ve Tarihî Yorum

Karasi'ye Giden Yol

Karasi vilayetinin fethine neyin yol açtığı otuz beşinci bâbda anlatılır. Karasioğlu Aclan Beg ölür; bir oğlu Tursun Beg Orhan'ın yanındadır, öteki babasının yanında kalmıştır ve vilayet halkı onu istemez. Karasioğlu'nun veziri Hacı İlbegi ve ileri gelenler Orhan'ın yanındaki oğula haber gönderir. O da Orhan'a gelip Balıkesir, Bergama ve Edremit'in Orhan'ın olmasını, Kızılca Tuzla ve Mahram tarafının kendisine verilmesini önerir. Orhan Gölbaşı'ndan yürür, Bilüyüz ve Ablayund'u alır, Kirmastı'ya varır. Kirmastı'nın sahibi Kalamestorya adlı bir kadındır ve kardeşi Mihalcı ile armağanlarla karşı gelir; Orhan onları yerinde bırakır. Ama daha önce yerinde bırakılan Ulubat tekfuru ahdine durmamıştır; yakalanır ve "amân virmeyüp hemân işin bitürdiler".

Ahit Teolojisi

Cezanın ardından beyitler teolojik bir ölçü koyar. Tanrı insanla ahitleşmiştir: sözünü tutana cennet vaat etmiş, İblis'in yalanına uymamasını istemiştir. Bu ahit, Kur'an'daki "elest" bezmine, yani ruhların yaratılışta Tanrı'nın rabliğini tasdik etmesine bir gönderme olarak anlaşılabilir. İnsanların kendi aralarındaki ahit de bu ilk ahitten pay alır: ahdini bozan Ulubat tekfuru, Orhan'ın yanı sıra bu kozmik düzene de karşı gelmiş olur. Redif "-ilen/-ılan", yani "ile", her mısrada insanla ya da bir başkasıyla birlikteliği vurgular: âdem-ilen, âdemî-len, yalan-ılan. Üçüncü beyitte ahdin insanla birlikte melek ve hayvanla da kurulduğu söylenir; bu, yaratılışın bütününü kapsayan bir sözleşme fikrine işaret eder.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 370-371 (çeviriyazı metin, bâb 35).