Özgün Metin
Göñülde biñ hayâl kim arzu soylar
Kimi sûret bulur hem dili söyler
Kimi elden gelür dil söyleyincek
Sebeb olur sürilür il ü boylar
Çıkarur halkı ilinden soyından
Melûl olur yasa döner o toylar
Günümüz Türkçesiyle
1. Gönüldeki bin hayal ki arzuyu soyunca sayar; kimi suret bulur, dili de söyler.
2. Kimi elden gelir, dil söyleyince; illerin ve boyların sürülmesine sebep olur.
3. Halkı ilinden, soyundan çıkarır; o toylar yasa döner, (halk) melul olur.
Edebî ve Tarihî Yorum
Akıncıların Yılları
Altmış birinci bâb birkaç cümleden ibarettir. Bayezid yürüyüp Niğbolu ve Silistre'yi alır, sonra Mora tarafına döner. Karaferye'ye gelince orada oturur ve dört tarafa akıncılar salar; akıncılar yıkar, bozar, harap eder. "Mübâlaga fetihler ve toyumluklar" olur. Bayezid sonra Karaferye'de bir imaret yaptırır, Edirne'ye gelip orada da bir imaret kurar.
Toyun Yasa Dönüşü
Bu kadar kısa bir fetih ve ganimet anlatısının ardından manzume beklenmedik bir yöne bakar: sürülen halka. Gönüldeki bin hayal, kimi zaman sözle başlar, sonra bir eyleme dönüşür ve "sürilür il ü boylar", iller ve boylar sürülür. Son beyitte halk ilinden ve soyundan çıkarılır, "toylar", yani düğünler ve şölenler, yasa döner. Âşıkpaşazâde, akıncıların "toyumluk" kazancını anlattığı aynı sayfada o kazancın öbür yüzündeki yası da görür. "Toy" kelimesi hem ziyafet hem düğün anlamındadır; akıncının toyumluğu ile halkın toyunun yasa dönüşü arasında bir kelime oyunu da sezilir. Soylar, söyler, boylar, toylar: kafiye "-oylar/-öyler" sesinde kurulur. İkinci beytin ilk mısraı anlamca kapalıdır; "elden gelür" sözü, gönüldeki hayalin bir işe dönüşmesi olarak anlaşılmıştır.
Kaynakça
- Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 400-401 (çeviriyazı metin, bâb 61).
