Özgün Metin

Ne fi'l ider bu dem bu çarh-ı gerdân
Karaman kara taşda sergerdân
Bâyezîd aldı ilin virdi kula
Âvâre oldı sipâhî vü merdân
Silifke siyle vardı göz yaşından
Cigerler kana gark mahv oldı gamdan
Ne vardur bunda varlık bir nefesdür
Bu varlıguñ ki seni itdi giryân

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu dönen çark şu anda ne iş yapıyor: Karaman kara taşta başıboş dolaşıyor.

2. Bayezid ilini aldı, kula verdi; sipahi ve yiğitler avare oldu.

3. Silifke gözyaşından sel oldu; ciğerler kana boğuldu, gamdan yok oldu.

4. Burada ne var: varlık bir nefestir; seni ağlatan bu varlığın da öyle.

Edebî ve Tarihî Yorum

Kastamonu

Kastamonu'nun alınışı, kısa altmış dördüncü bâbda birkaç cümleyle geçer. Bayezid bir gün Bursa'dan çıkar, Taraklı Borlu'yu alır, Kastamonu'ya yürür. İsfendiyar Sinop'a kaçar ve Bayezid'e elçi gönderir: handan beklentisi kendisini bir hizmete kabul etmesiydi; ama lütfedip oturduğu bu küçük yeri ona sadaka olarak bıraksın. Bayezid kabul eder; Kıvrım Yol'dan aşağısı sınır olur ve İsfendiyar'a verilir, kalan vilayeti Bayezid tasarruf eder. Tarih 797 ile 798 arası (1395-96) olarak verilir.

Kara Taş

Konusu Kastamonu olan bir bâbda dört beyit beklenmedik biçimde Karaman'a döner. Bir önceki bâbda Konya'yı ve çevresini kaybeden Karamanoğlu'nun sığındığı "Taş" ili, ilk beyitte "kara taş" olarak anılır; neşirde "kara" kelimesi italiktir, yani S nüshasından eklenmiştir. "Karaman" ile "kara taş" arasındaki ses ilişkisi bir cinasa yaklaşır. İkinci beyit Bayezid'in aldığı illeri kullarına vermesini, eski beylerin sipahilerinin ve yiğitlerinin avare kalmasını anlatır. Üçüncü beyitte Silifke, Karamanoğlu'nun son sığınaklarından biri olarak, gözyaşından sel olur. Dördüncü beyitte hüzün genel bir fânilik düşüncesine açılır: varlık bir nefesten ibarettir ve insanı ağlatan da o varlığın kendisidir. Karaman'a karşı başka yerlerde sert konuşan Âşıkpaşazâde, burada yenilen beylerin acısını da görebilmiştir.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 405 (çeviriyazı metin, bâb 64).