Özgün Metin

Neden dostluk umarsın bu işikden
Ayırasın beni sevdük işimden
Benüm râhatum olmaya cihânda
Ki yollar gözleyem yaz u kışumdan
Ogul kız 'avratum benden cüdâdur
Ya lezzet mi bulam ben cünbüşümden
Sebeb sen olasın bu furkatuma
Ne togrulık umarsın bu tuşumdan
Bâyezîd dostlık umma Tahartin'den
Ki eydür sen ayırduñ yoldaşumdan

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu eşikten niçin dostluk umarsın; beni sevdiğim işimden ayırasın diye mi.

2. Dünyada benim rahatım olmasın diye mi; yaz kış yollarını gözleyeyim diye mi.

3. Oğlum, kızım, karım benden ayrıdır; ya ben eğlencemden lezzet mi bulayım.

4. Bu ayrılığıma sebep sen ol, sonra bu kaçışımdan bir doğruluk mu umarsın.

5. Bayezid, Taharten'den dostluk umma; çünkü der ki: "Sen beni yoldaşımdan ayırdın."

Edebî ve Tarihî Yorum

Amasya ile Sivas

Eserde Amasya'yı doğrudan konu alan birkaç bâbdan biri olan altmış beşinci bâb, "Anı beyân ider kim Bâyezîd Han Amasiyye'yi ve Sivas'ı ne sûret ile feth itdi" başlığını taşır. Yazar ilk cümlede şunu söyler: "Bu Amasiyye'yi Bâyezîd Han'a kendü sâhibi virdi." O sırada Kadı Burhaneddin Amasya'nın sahibini incitmiştir; Amasya Bayezid'in tasarrufundayken Kadı Burhaneddin ölür. Oğlu küçük kalır, bir kızı Dulkadıroğlu Nasreddin Beg'e gönderilir. Sivas'ın ileri gelenleri Bayezid'e "gel" diye adam gönderir; Bayezid Sivas'a gelir, ayan karşılar ve Sivas oğlu Emir Süleyman'a verilir. Ardından Erzincan'a varılır; beyi Taharten itaatle karşılar ve yerinde bırakılır, ama karısı, oğlu ve kızı Bursa'ya gönderilir. Divriği, Malatya, Derende ve Behisni de alınır. Bayezid Bursa'ya döner, Taharten'i Erzincan'a geri yollar, "horandasını", yani ailesini alıkoyar.

Taharten'in Sesi

Konuşan, karısı ve çocukları Bursa'da rehin tutulan bir babadır. Bayezid dostluk beklemektedir; ama ailesinden ayrılmış bir adam yaz kış yol gözler, eğlenceden lezzet alamaz. Dördüncü beyit sitemi açıkça kurar: ayrılığa sebep olan, sadakat bekleyemez. Hüküm beşinci beyitte gelir: "Bâyezîd dostlık umma Tahartin'den." Tarihin sonraki sayfalarında anlatılacak olay, Taharten'in Temür'e gidip onu Anadolu'ya kışkırtması, böylece önceden haber verilmiş olur. Yazar Ankara bozgununun iki sebebini "iki kötrüm" diye anarken Taharten'i bunlardan biri olarak sayacaktır. Redif "-umdan/-ımdan", kafiye "-şikden/-şimden/-şumdan" seslerinde kurulur: işikden, işimden, kışumdan, cünbüşümden, tuşumdan, yoldaşumdan. Amasya'nın Osmanlı'ya katılışının bu şekilde, sahibinin kendi isteğiyle anlatılması, eserin Amasya hakkındaki en erken kayıtlarındandır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 405 (çeviriyazı metin, bâb 65).
  • Abdülkadir Özcan, "Âşıkpaşazâde", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, İstanbul 1991, s. 6-7. https://islamansiklopedisi.org.tr/asikpasazade

Çevrimiçi kaynaklar