Özgün Metin

Kâfir itmez Temür itdügi işi
Ki neler çekdi irkek-ile dişi
Şerî'at ehlini turmaz kırardı
Bilinmez ne-y-idi tutdugı tuşı
Hânekâh mescid ü medrese yıkdı
Geçürdi Aydın ilinde o kışı
Temür'üñ zulmı çokdur 'âlem içre
Ne ola görmedi zulmını kişi
Ayagı basdugı iller yıkıldı
Yigidüñ kocanuñ kalmadı dişi

Günümüz Türkçesiyle

1. Temür'ün yaptığı işi kâfir yapmaz; erkek de dişi de neler çekti.

2. Şeriat ehlini durmadan kırardı; tuttuğu yolun ne olduğu bilinmezdi.

3. Hanekâhı, mescidi ve medreseyi yıktı; o kışı Aydın ilinde geçirdi.

4. Temür'ün zulmü dünyada çoktur; onun zulmünü görmeyen kimse ne ola.

5. Ayağının bastığı iller yıkıldı; yiğidin de yaşlının da dişi kalmadı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Temür'ün Kışı

Ankara savaşından sonra Temür Anadolu'da dolaşır. Yazar onun Aydın ilinde kışladığını, hanekâhları, mescitleri ve medreseleri yıktığını anlatır. Sonra Temür vilayetleri eski beylerine geri verir, Bayezid'in isteğiyle Anadolu'daki Tatar'ı da beraberinde götürür. Bayezid Akşehir'de ölür; tarih 804 (1402) olarak verilir. Koca Nâyib'in tanıklığına göre Temür göçerken Bayezid'i kafes gibi bir taht-ı revanla önünden yürütür, konakladığında kendi çadırının önüne kondururdu.

Kâfirden Beter

"Kâfir itmez" diye açılan beş beyit, Temür'e karşı eserin en sert sözlerini taşır; ilk mısraa göre kâfir bile Temür'ün yaptığını yapmaz. İkinci beyitte Temür'ün şeriat ehlini kırdığı ve "tutdugı tuş"un, yani izlediği yolun ne olduğunun bilinmediği söylenir; bu, Temür'ün Müslümanlığına yöneltilmiş bir kuşkudur. Üçüncü beyit dinî yapıların yıkımını sayar. Beşinci beyitte ayağının bastığı illerin yıkıldığı, yiğidin de yaşlının da dişinin kalmadığı söylenir; bu deyim hem sözcük anlamıyla dişlerin kırılmasını hem de mecaz olarak gücün tükenmesini anlatır. Redif "-işi/-ışı": işi, dişi, tuşı, kışı, kişi, dişi. İlk ve son beyitte "dişi" kelimesinin iki ayrı anlamda (kadın ve diş) kullanılması bir cinastır. Yıldırım Bayezid'e yöneltilen eleştirilere rağmen Âşıkpaşazâde, Temür'e karşı açıkça Osmanlı tarafındadır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 413 (çeviriyazı metin, bâb 66).