Özgün Metin
Mûsî'nüñ fikri budur kim tuta cümle 'âlemi
Takdîri Hak'dur iden tedbîri ko sen âdemî
Mâlikü'l-mülkdür o mülkin düziben ü hem bozan
Bir kulına virmedi Hak işbu cümle 'âlemi
Günümüz Türkçesiyle
1. Musa'nın düşüncesi şudur: bütün dünyayı tutmak; ey insan, tedbiri bırak, (işi) yapan Hakk'ın takdiridir.
2. Mülkü kuran da bozan da mülkün sahibi olan (Tanrı)dır; Hak bütün bu dünyayı bir kuluna vermedi.
Edebî ve Tarihî Yorum
Amasya'dan Bursa'ya
Musa Rumeli'yi tam olarak eline almış, tımar erleri ve sancakbeyleri ona itaat etmiştir; altmış sekizinci bâb bu durumla açılır. Aynı sırada "Amasiyye'de Sultân Muhammed işitdi kim Emir Süleymân Allah rahmetine vardı"; Mehmed Bursa'ya gelir, Bursa halkı onu karşılar ve tahta geçer. Emir Süleyman'ın hükmettiği her yerde artık o hükmeder. Yazar burada Amasya'ya dair kısa ama yüklü bir not düşer: "Emir Süleymân Amasiyye'ye hükm itmedi. Bu hôd evvelden hükm itmiş-idi, ol dahı elinde." Yani Amasya, Fetret boyunca Mehmed'in elinde kalmış, kardeşinin hükmüne hiç girmemiştir. Musa ise Kör Şahmelik'i vezir, Mihaloğlu Mehmed Beg'i beylerbeyi, Simavna kadısının oğlunu kadıasker yapar; Sırbistan'da hisarlar alır, İstanbul'a akınlar eder, Silivri'yi kuşatır. Kör Şahmelik İstanbul'a kaçınca Musa kuşkuya düşer ve Edirne'ye döner.
Ölçü Değişiyor
Öteki manzumelerden ayrılan ilk şey ölçüdür: bu iki beytin mısraları on beş heceye yaklaşır ve "fâ'ilâtün" ile kurulan remel kalıbını hatırlatır. Neşir bu değişikliği açıklamaz. Beyitler Musa'nın bütün dünyayı tutma hevesini Tanrı'nın takdiriyle karşılaştırır: tedbir insanındır, ama işi yapan takdirdir; Tanrı bütün dünyayı tek bir kuluna vermemiştir. Bu söz, Fetret'teki kardeşler savaşının sonunu, yani Mehmed'in Musa'yı yenmesini önceden ima eder. Redif "'âlemi" iki beytin sonunda tekrar eder. Fetret yıllarının Amasya'sı için Fetret Devrinde Amasya sayfasına bakılabilir.
Kaynakça
- Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 416 (çeviriyazı metin, bâb 68).
