Özgün Metin

Gine biñ dürlü defter zâhir oldı
Anuñ takdîri ne yazdı, âhir oldı
Döşendi 'âleme zulm u dalâlet
Muti'ler cümle halka zâhir oldı
Karışdı murdâr u mismil seçilmez
Yimege it Çagatay hâzır oldı
Tokundı taş taşa bu halk kaçarlar
Öküzler yüklemege katur oldı
Aluk bulmaz götüre bir kişi kim
Veger bulsa bir eski hâsır oldı
Temür mel'ûn tekebbürlük idelden
Niçe altun gümiş ad bakır oldı

Günümüz Türkçesiyle

1. Yine bin türlü defter ortaya çıktı; onun takdiri ne yazdıysa sonunda o oldu.

2. Dünyaya zulüm ve sapkınlık döşendi; bütün halka itaat edenler (bile) açığa çıktı.

3. Murdar ile helal kesilmiş karıştı, seçilmez oldu; yemek için it ve Çağatay hazır oldu.

4. Taş taşa çarptı, bu halk kaçışıyor; öküzler yüklenmeye katır oldu.

5. Bir kişi götürecek bir eşya bulamaz; bulsa da eski bir hasır oldu.

6. Melun Temür kibirlenmeye başlayalı, nice altın ve gümüşün adı bakır oldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Temür Geliyor

"Diger, bu da nazm" başlıklı bu parça, altmış altıncı bâbın üçüncü manzumesidir ve Temür'ün Anadolu'ya yönelişinin halk üzerindeki etkisini anlatır. Nesirde bu kısımdan sonra Temür'ün Sivas'ı alışı, Halep, Hama, Humus, Baalbek ve Şam'a yürüyüşü, Karabağ'da kışlaması ve Ankara savaşı anlatılacaktır. Manzume, bu olayların başında bir kıyamet havası kurar.

Bir Kaçış Tablosu

Kıyamet havası ilk iki beyitte genel bir hükümle kurulur: takdirin defteri açılmış ve dünyaya zulüm döşenmiştir. Üçüncü beyit dinî bir düzenin çöküşünü anlatır: "murdâr u mismil", yani kendi ölmüş hayvan eti ile usulüne göre kesilmiş et birbirine karışır, ayırt edilmez; Çağatay askeri yemeğe it kadar hazırdır. Dördüncü ve beşinci beyitler kaçan halkın tablosunu çizer: taş taşa çarpar, öküzler katır gibi yüklenir, götürecek bir şey bulan bulsa da ancak eski bir hasırdır. Altıncı beyit Temür'ün kibrini, altının ve gümüşün değerini yitirmesiyle anlatır; savaş ekonomisinin çöküşü bir imgeyle verilir. Redif "oldı", altı beytin hepsinde korunur; kafiye "zâhir, âhir, hâzır, katur, hâsır, bakır" sözleriyle kurulur. Temür'e "mel'ûn" denir; eser onu açıkça lanetli bir zalim sayar. Ankara savaşı ve Amasya'nın bu dönemdeki yeri için Timur'un Anadolu Seferi ve Ankara Savaşında Amasya sayfasına bakılabilir.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 408 (çeviriyazı metin, bâb 66).