Özgün Metin

Gurûrı mansıbuñ yoldan çıkardı
Sevinüp alduguñ elden çıkardı
Ne itdüñ halka kim yüzin çevürdi
Sevenler cümle göñülden çıkardı
Şarâb u çeng ü çagana vü hem saz
Musâhibüñ olar başdan çıkardı

Günümüz Türkçesiyle

1. Makamın gururu seni yoldan çıkardı; sevinip aldığını elden çıkardı.

2. Halka ne yaptın ki yüzünü çevirdi; seni sevenler (bile) seni hep gönülden çıkardı.

3. Şarap, çeng, çağana ve saz; musahiplerin onlardı, seni baştan çıkardılar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Amasya'dan Gelen Elçi

Bayezid öldükten sonra oğullarının tuttuğu yollar altmış yedinci bâbın konusudur. Emir Süleyman Rumeli'de tahta oturur. Yazar şunu kaydeder: "Emir Süleymân'uñ tahta geçdügini Amasiyye'de Sultân Muhammed işidicek ilçi göndürdi." Mehmed'in mesajı yumuşaktır: "Emre'm sag olsun, atamuz gitdi-y-ise. Emre'm bize ata yirinedür." İki at armağan gönderir; Emir Süleyman da ona birkaç oğlan ve cariye yollar. Bu sahne, Çelebi Mehmed'in Fetret yıllarında Amasya'dan bir hükümdar gibi diplomasi yürüttüğünü gösteren erken bir kayıttır. Emir Süleyman ise Karamanoğlu'ndan Musa'yı salıvermemesini ister; Musa İsfendiyar'a kaçar. Emir Süleyman Göynük yakınında bir su kenarına konar ve kışı orada geçirir; yer, onun kavak ağacının dibinde durmadan sohbet etmesinden ötürü "Beg Kavağı" adını alır. Musa Sinop'tan Eflak'a, oradan Rumeli'ye geçer; Rumeli beyleri ona döner. Emir Süleyman "mahmûr" yatarken güçlükle kaldırılır, kaçar ve bir köyde öldürülür; Musa o köyü yakar.

Makam Gururu

"Gurûrı mansıbuñ" diye başlayan beyitlerin muhatabı Emir Süleyman'dır: makamın gururu onu yoldan çıkarmış, sevinerek aldığını elden çıkarmıştır. Halk yüzünü çevirmiş, seven de gönlünden çıkarmıştır. Sebep üçüncü beyitte açıkça adlandırılır: şarap, çeng, çağana ve saz onun musahipleri olmuş ve onu baştan çıkarmıştır. Bu eleştiri, Bayezid'in içki meclisini Ali Paşa'ya bağlayan bâbla birlikte okunmalıdır; nesirde Emir Süleyman'ın da İznik'te "'Ali Paşa'nuñ minnet şarâbı-y-ılan" sohbete daldığı söylenir. Redif "çıkardı", üç beytin altı mısraında dört kez geçer ve her seferinde bir kaybı anlatır: yoldan, elden, gönülden, baştan.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 415 (çeviriyazı metin, bâb 67).