Özgün Metin

Dânişmend beglik ister gör asıldı
Çürük ok atdı hem yayı yasıldı
Hevâ-yı nefs anı başdan çıkardı
Uzun sanuları kırdı kısıldı
Dilerdi ceng ideydi pâdişâhlan
Dahı ograşmadın sındı basıldı
İki oglın kodı İznik'de gitdi
Yanında çok sûfî başı kesildi

Günümüz Türkçesiyle

1. Bak, bilgin beylik istedi, asıldı; çürük ok attı, yayı da kırıldı.

2. Nefsin hevesi onu baştan çıkardı; uzun hayalleri kırıldı, (kendisi) kısıldı.

3. Padişahla savaşmak isterdi; daha karşılaşmadan sındı, basıldı.

4. İki oğlunu İznik'te bıraktı, gitti; yanında nice sofunun başı kesildi.

Edebî ve Tarihî Yorum

Siroz'da Bir Fetva

Simavna Kadısıoğlu'nun sonu yetmiş sekizinci bâbda gelir. Ağaç Denizi'nde beklerken çevresinde bir güç toplanır: sancaklar ve subaşılıklar adamıştır, Musa zamanında kadıasker iken tımar verdirdiği adamlar da yanına gelmiştir. Ama gelenler onun işinde hayır olmadığını görür ve onu tutarlar. Siroz'da Mehmed Çelebi'ye getirilir. Mehmed'in yanında Acem'den gelmiş Mevlânâ Haydar adlı bir dânişmend vardır; ona bu kişinin hâli sorulur, "Bu dânişmend kişidür" denir. Mevlânâ Haydar fetvasını verir: "Bunuñ kanı helâldur ve mâlı harâmdur." Kadısıoğlu götürülür, çarşının içinde, halkın önünde bir dükkânın önünde boğazından asılır. Öldükten sonra birkaç müridi onu indirir ve bir yere gömer.

Çürük Ok

Bir okçu imgesi, bilginin saltanat hırsını tek başına taşır: çürük bir ok atmış, yayı da kırılmıştır. İkinci beyit sebebi "hevâ-yı nefs"e bağlar; uzun hayaller kırılmış, kendisi daralmıştır. Üçüncü beyit Kadısıoğlu'nun padişahla savaşma isteğini ve daha karşılaşmadan bozulmasını anlatır. Geride kalanlar dördüncü beyitte sayılır: İznik'te bıraktığı iki oğlu ve yanında başı kesilen sofular. Redif "-sıldı/-ıldı": asıldı, yasıldı, kısıldı, basıldı, kesildi. Bâbın devamında yazar, Kadısıoğlu'nun imanla gidip gitmediği sorusuna "Allah bilür" diye cevap verir; bu ihtiyat, aynı bâbın ikinci manzumesinde ele alınmıştır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 428 (çeviriyazı metin, bâb 78).