Özgün Metin

Yine nagmâyı âgâz itdi bu saz
Nevâ vü zengüle rehâvî şehnâz
Giderdi perdeyi 'âlem yüzinden
Bu köhne nev 'arûs gör ne ider nâz
Cihân kim inkılâb atına bindi
Hareket kamusı oldı servâz
'Ayân olmak diler bil şûr u şerler
Tavuklar şahinem dir ister o kaz
Açıldı sahrâ var oldı sarâylar
Yıkıldı kapular bozuldı dîvâr

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu saz yine nağmeye başladı: Nevâ, Zengûle, Rehâvî, Şehnâz.

2. Âlemin yüzünden perdeyi kaldırdı; bak, bu eski yeni gelin ne naz ediyor.

3. Dünya değişim atına binince bütün hareketler serkeş oldu.

4. Bil ki fitneler ve şerler ortaya çıkmak ister; tavuklar "Şahinim" der, kaz da (aynısını) ister.

5. Sahra açıldı, saraylar var oldu; kapılar yıkıldı, duvarlar bozuldu.

Edebî ve Tarihî Yorum

Cülus ve Kıpırdanma

Mehmed Çelebi'nin ölüsü kırk bir gün saklanmıştır; seksen birinci bâbda Murad Han Bursa'ya gelir, tahta oturur ve hutbe onun adına okunur. Mehmed'in cesedi Bursa'ya getirilir. Yazar şöyle der: "Hemin ki meyyit zâhir oldı, 'âlemde şûr u şer fitneler dahı yayılmaga başladı." İzmiroğlu bir taraftan, Menteşeoğlu öbür taraftan kıpırdanır; çevrenin beyleri harekete geçer. Her birine elçiler gönderilir, teselli edilir ve beyler yatışır.

Makamlar ve Gelin

Eserde musiki terimleri hiçbir parçada bu kadar yoğun değildir. İlk beyitte dört makam adı sayılır: Nevâ, Zengûle, Rehâvî ve Şehnâz. Saz yeniden çalmaya başlamıştır; yani yeni bir saltanat yeni bir ezgi gibi başlar. İkinci beyitte dünya "köhne nev 'arûs", eski bir yeni gelin olarak anılır: perdesini kaldırır ve naz eder. Bu imge, her yeni hükümdara kendini yeni bir gelin gibi sunan ama aslında eski olan dünyayı anlatır. Dördüncü beyit, kıpırdanan beylere bir alay yöneltir: tavuklar "şahinim" der, kaz da aynı iddiayı ister. Beşinci beyitte sahranın açılması, sarayların var olması, kapıların ve duvarların yıkılması bir kargaşa tablosu çizer. Kafiye "-âz" sesindedir: saz, şehnâz, nâz, serfrâz, kaz; son mısra ise "dîvâr" ile kafiyeden ayrılır.

Kaynakça

  • Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 432 (çeviriyazı metin, bâb 81).