Özgün Metin
Vezin: fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün (remel). Müfredin veznini neşir anmaz; remel, kendi taktîmizle bulunmuştur.
Bilmezem bu hilkat-i ‘âlemde mi insâf yok
Olmadum mı yoksa ben hâlâ sezâ-yı merhamet
Günümüz Türkçesiyle
1. Bilmiyorum, dünyanın yaratılışında mı insaf yok, yoksa ben hâlâ merhamete layık olamadım mı?
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Beytin dayandığı kayıt kaynak göstermez: Doğan'ın belirttiği üzere beyit, Saffet Sıtkı'nın 1944'te Ahmet Halit Kitabevi'nde basılan Fâtih Dîvânı'nın 80. sayfasında, hangi kaynaktan alındığı söylenmeden yer alır. Millet'teki yazmada da bulunmaz. Bu yüzden Fâtih'e aidiyeti, tezkirelerde ya da eski mecmualarda geçen parçalara göre çok daha zayıf bir kayda dayanır. İki mısraı birbiriyle kafiyeli olmayan bir "müfred", yani tek başına söylenmiş bir beyittir; remel bahrindedir.
Anlam ve Söz Sanatları
Beyit iki soru arasında kurulur ve cevabı açık bırakır. Âşık ya dünyanın yaratılışında, "hilkat-i 'âlem"de, bir insafsızlık olduğunu ya da kendisinin hâlâ merhamete layık olamadığını düşünür. Divan şiirinde felekten ve talihten şikâyet sık rastlanan bir tavırdır; bu beyit ise suçu feleğe yüklemekle kendini suçlamak arasında kararsız kalır. Sevgili, şarap ya da bahçe gibi divanın bilinen hiçbir imgesine başvurmaz; doğrudan bir iç konuşma gibi söylenmiştir. "Hâlâ" kelimesi uzun bir bekleyişi, "sezâ" ise hak edilmiş bir karşılığı düşündürür: âşık uzun zamandır merhamet beklemekte, ama bunun neden gelmediğini bilmemektedir.
Kaynakça
- Fâtih Sultan Mehmed (Avnî), Fâtih Dîvânı ve Şerhi / Dīwān of Sultan Mehmed II with Commentary, haz. Muhammet Nur Doğan, İngilizce çev. Michael D. Sheridan, 3. baskı, İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2023, şiir 82, s. 556 (Millet 305'te yok; Saffet Sıtkı neşri (İstanbul: Ahmet Halit Kitabevi, 1944), s. 80, kaynak gösterilmeden). https://ekitap.yek.gov.tr/urun/fatih-divani-ve-serhi--ucuncu-baski-_794.aspx
Çevrimiçi kaynaklar
