Özgün Metin

Vezin: mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün (hezec). Bu kıt'a için neşirde vezin gösterilmez; kalıbın ahreb hezec olduğu bizim tespitimizdir.

Kurtarmasun Allâh beni bu derd-i hevâdan
Derdüñ ile dil dağlamayan zevkini bilmez
Dindirmesün Allâh gözümüñ yaşını zîrâ
‘Işkuñ ile kan ağlamayan zevkini bilmez

Günümüz Türkçesiyle

1. Allah beni bu aşk derdinden kurtarmasın; derdinle gönlünü dağlamayan (bu derdin) zevkini bilmez.

2. Allah gözümün yaşını dindirmesin; çünkü senin aşkınla kan ağlamayan (ağlamanın) zevkini bilmez.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Doğan'ın gösterdiği kaynak geç bir tarih kitabıdır: Mehmed Şâkir Paşa'nın Yeni Osmanlı Tarihi'nin ikinci cildi, 230. sayfa. Millet'teki yazmada bu dört mısra bulunmaz. Şâkir Paşa XIX. yüzyıl sonunda yazmış bir tarihçidir ve parçanın hangi eski kaynaktan alındığını Doğan belirtmez; bu yüzden aidiyet, divanın ana nüshasındaki şiirler kadar sağlam bir kayda dayanmaz.

Parça iki beyitlik bir kıt'adır: birinci ve üçüncü mısralar serbest kalır, ikinci ve dördüncü mısralar "-mayan zevkini bilmez" sözüyle birlikte kafiyelenir ve redif taşır. Hezecin ahreb kolunda, "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbındadır. İki beyit aynı yapıyla kurulur: her biri "Allah ... -masun / -mesün" diye başlayan bir olumsuz dua ile açılır ve "... zevkini bilmez" hükmüyle kapanır. Bu paralellik kıt'aya bir dua tekrarı gibi işleyen bir ses verir.

Anlam ve Söz Sanatları

Kıt'anın gücü duayı tersine çevirmesinden gelir. Bir dertten kurtulmak, gözyaşının dinmesi dua edilen şeylerdir; âşık ise tam tersini ister: Allah onu bu dertten kurtarmasın, gözyaşını dindirmesin. Gerekçe her beytin ikinci mısraındadır: gönlünü aşk derdiyle dağlamamış, aşkla kan ağlamamış kimse bu derdin ve bu ağlamanın zevkini bilemez. Divan şiirinin dertten zevk alan âşık tipi burada en sade biçimiyle konuşur. "Dağlamak" hem yakmak hem iz bırakmak anlamıyla gönülde kalan aşk yarasını, "kan ağlamak" da derdin derecesini anlatır.

Kaynakça

  • Fâtih Sultan Mehmed (Avnî), Fâtih Dîvânı ve Şerhi / Dīwān of Sultan Mehmed II with Commentary, haz. Muhammet Nur Doğan, İngilizce çev. Michael D. Sheridan, 3. baskı, İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2023, şiir 75, s. 542 (Millet 305'te yok; Mehmed Şâkir Paşa, Yeni Osmanlı Tarihi, c. II, s. 230). https://ekitap.yek.gov.tr/urun/fatih-divani-ve-serhi--ucuncu-baski-_794.aspx

Çevrimiçi kaynaklar