Fişteki ilk söz tek bir kelimedir ve anlaşılmaz: "Memegana". Zekeriya Demiray'ın 6 Temmuz 1943'te Amasya'da konservatuvar heyetine söylediği bu uzun hava, kataloğa "Bayatı (Atüstü Bayatı)" adıyla geçmiştir. Bayatı, Azerbaycan ve Doğu Anadolu'da yedi heceli dörtlüklerle söylenen bir uzun hava ve mani türünün adıdır; bu yüzden kayıt Amasya'da yapılmış olsa da ezginin yöreye aidiyeti tartışmalıdır. TRT repertuvarında Amasya altında bir karşılığı yoktur, notası ve sözleri de yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Yöre: Amasya merkez (katalogda tahminî kayıt yeri); adı Azerbaycan geleneğindeki bayatıyı gösterir, yöre aidiyeti tartışmalıdır
  • Kaynak kişi: Zekeriya Demiray
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 6 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1115/B-4; Kaya kataloğunda sıra 3634
  • Tür: uzun hava (bayatı)
  • Makam, usul: bilinmiyor
  • Söz ve müzik: anonim olarak kaydedilmiştir
  • Kaynak bağlantısı: TRT yerine kaydın künyesini veren Kaya kataloğu

Sözleri

Katalogcunun fişten aktardığı ilk söz yalnız şudur:

Memegana

Bu kelimenin neye karşılık geldiği belli değildir. Bir dizenin başı mı, fişi yazanın kulağına öyle gelen bir ünlem mi, yoksa yanlış okunmuş bir söz mü olduğu katalogdan anlaşılmaz ve bir anlam vermeye çalışmak tahminden öteye geçmez. Ne sözleri ne notası yayımlanmış bir kaynakta yer alır. Demiray'ın sesini taşıyan plak yüzü 1115/B-4 numaralıdır ve heyetin öbür plaklarıyla birlikte bugün Hacettepe Üniversitesi'ndeki Folklor Arşivi'nde saklanır.

Yöre Aidiyeti

"Bayatı" adı ezgiyi Amasya'nın değil, Azerbaycan ve Doğu Anadolu geleneğine bağlar; parantezdeki "Atüstü" sözünün neyi belirttiğini ise katalog açıklamaz. Zekeriya Demiray'ın aynı gün okuduğu bir sonraki parça da doğuyu anar: "Kür Gırağı", yani Kür ırmağının kıyısı. Öte yandan Demiray, heyetin Amasya'daki ilk gününde "Kaleden Atılır" ve "Irmakların Gümbürtüsü" gibi adları yöreye yabancı görünmeyen parçalar da okumuştur. Kaynak kişinin hem yerel türküleri hem de doğudan gelme bir repertuvarı bildiği düşünülebilir; kataloğun icracı-memleket dizini onu Amasya merkezli gösterir. Kayıt yeri Amasya olduğu için eser Amasya ezgileri arasında anılır, ama bayatının Amasya'ya ait bir ezgi olduğunu gösteren bir kanıt yoktur.

Hikâyesi

Bayatının Amasya'ya hangi yoldan ulaştığı, Zekeriya Demiray'ın onu kimden öğrendiği hiçbir yayında anlatılmaz.

Müzikal Özellikleri

Makamı, ses alanı ve yapısı bilinmiyor; nota yayımlanmamıştır. Türün adı serbest ölçülü bir uzun hava olduğunu gösterir, ama bu kaydın nasıl okunduğunu yalnız plağın kendisi söyleyebilir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Tek kayıt Zekeriya Demiray'ın 1943 plağıdır. Aynı gün ondan "Dımbıla Gız (Oyun Havası)", bu bayatı, "Kür Gırağı" ve "Segah" alınmıştır; 4 Temmuz'da da "Irmakların Gümbürtüsü" ile "Kaleden Atılır"ı okumuştur. Amasya'nın uzun havaları ve türküleri Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında toplu olarak anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar