Amasya'nın TRT repertuvarındaki eserleri arasında sözü bir devlet adamını adıyla anan tek türkü budur. Dörtlüklerinde Atatürk'ten ilham dilenir, İsmet İnönü ile Fevzi Çakmak övülür, her kıta "Çok yaşasın Türk milleti" nakaratıyla kapanır. Sözler Merzifonlu Âşık Musa Aslan'ındır; son kıtada mahlası geçer, konservatuvar fişi de başlığın yanına "[Aşık Musa'dan]" notunu düşer. Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti türküyü 8 Temmuz 1943'te Merzifon'da onun sesinden plağa almıştır. Repertuvar ona 5157 numarasını vermiş, konusunu da "yiğitlik, kahramanlık" diye kaydetmiştir.

Künye

  • Repertuvar no: TRT Türk Halk Müziği repertuvarı 5157 (kırık hava bölümü)
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı; repertuvar künyesi derleyenler arasında Muzaffer Sarısözen, Halil Bedii Yönetken ve Rıza Yetişen'i de ayrı ayrı yazar
  • Derleme tarihi ve yeri: tahminen 8 Temmuz 1943, Merzifon; konservatuvar kataloğunda sıra 3693, plak 1130/B-1 (katalogda soru işaretli), adı "Türkiyemiz Şeref Buldu [Aşık Musa'dan]"
  • Notaya alan: Süleyman Şenel
  • Makam: Hüseynî dizisi; karar ve bitiş La
  • Usul: 3/8
  • Ses alanı: La ile Sol arası, yedi ses
  • Türü: türkü (repertuvarda konusu "Yiğitlik Kahramanlık")
  • Söz: Âşık Musa Aslan (ö. 1960). Sözler telif koruması altındadır; bu sayfada yalnız ilk dörtlük alıntılanmıştır.
  • Müzik: repertuvarda kaynak kişiye bağlı; ayrı bir besteci kaydı yok
  • TRT bağlantısı: TRT'nin eser eser açık bir repertuvar adresi yoktur; 5157 numaralı notanın künyesi, sözleri ve iki sayfalık nota görüntüsü Repertükül'de okunabilir.
  • Genel yazı: Yeşilırmak'ın Ezgisi

Sözleri

Telif notu: Âşık Musa Aslan 1960'ta öldüğü için sözleri 2030 yılı sonuna kadar telif koruması altındadır. Türkünün beş dörtlüğünden yalnız ilki, 5157 numaralı notadaki biçimiyle ve küçük harfe çevrilerek verilmiştir; öbür dörtlüklerin içeriği aşağıda düz yazıyla anlatılmıştır.

Türkiye'miz şeref buldu
İnşallah meydanı aldı
Ankara'dan emir geldi
Çok yaşasın Türk milleti

Sekiz heceli kısa dizeler bir kutlama havası taşır: Türkiye şerefe ermiş, meydanı almıştır, Ankara'dan emir gelmiştir. Hangi emrin kastedildiğini dörtlük söylemez. "İnşallah" burada bir dilekten çok, sevinci Tanrı'nın izniyle pekiştiren bir söz gibi durur; dize, meydanın alındığını olmuş bir iş olarak bildirir.

İkinci dörtlük Atatürk'ten ilham dileyerek Türkiye'nin şad olup gülmesini ister ve bütün "âminlerin", yani duaların da bunu bildiğini söyler. Üçüncü dörtlükte adlar gelir: notada "İnönü İsmet" ve "Aslan Feyzi" diye geçen iki kişiyi repertuvar notu İsmet İnönü ve Fevzi Çakmak olarak açıklar. Derlemenin yapıldığı 1943'te İnönü cumhurbaşkanı, Çakmak genelkurmay başkanıydı. Dördüncü dörtlük Merzifon'a döner; ilçeyi bir "şifa yurdu" diye anar, halkını mertlerin merdi sayar ve orada dört alay ile bir kolordu bulunduğunu söyler. Beşinci dörtlükte âşık adını verir, övgüye başladığını, bütün kardeşlerin sevindiğini ve gençlerin burada hür yaşadığını söyler. Her kıta aynı nakaratla, "Çok yaşasın Türk milleti" dizesiyle kapanır.

Hikâyesi

Metin, Atatürk'ün ölümünden sonraki, İnönü'nün devlet başkanı olduğu yıllara aittir; 1943 yazında plağa alındığına göre en geç o tarihte söylenmiş olmalıdır. Türkünün hangi olay için yakıldığını ise basılı kaynaklar açıklamaz; daha kesin bir tarih de, "Ankara'dan emir geldi" dizesinin işaret ettiği olay da onlarda geçmez.

Kayıt anının kendisi ise belgelidir. Musa Aslan, devletin Ankara'dan gönderdiği derleme heyetinin karşısında, iki gün içinde Kırklar Semahı'nı, "Selam Verdik Kadem Bastık" deyişini ve Köroğlu kolundan parçaları okurken bu övgü türküsünü de plağa vermiştir. Türkünün bu karşılaşma için mi yakıldığı, yoksa âşığın daha önce Merzifon'daki meclislerde söylediği bir parça mı olduğu bilinmiyor. Dördüncü dörtlükteki "dört alay" ve "kolordu" sözleri Merzifon'daki askerî varlığa işaret eder; ama hangi birliklerin kastedildiğini sözler açmaz.

Müzikal Özellikleri

Sözden önce 3/8'lik, yirmi ölçü süren bir saz girişi çalınır; Haluk Yücel bunu Musa Aslan'ın dokuz eserini çözümlediği 2021 tarihli makalesinde belirtir. Hüseynî dizisindeki ezgi ne makam ne usul değiştirir, baştan sona 3/8 içinde yürür; motifleri çoğunlukla ikili ve üçlü aralıklarla ilerler. Ezgi pesteki La'dan Sol'e kadar yedi sesi dolaşır ve yine La'ya dönerek orada karar kılar. Beş kıtanın beşi de aynı ezgiyle söylenir.

Üç zamanlı kısa ölçü ile sekiz heceli dizelerin birleşimi türküye yürüyüşlü, kıvrak bir hareket verir; uzun saz girişi de sözden önce bu havayı kurar. Nail Demircioğlu'nun Amasya ve Samsun türkülerini karşılaştırdığı makalesindeki Amasya tablosunda 3/8 usulüyle yalnız iki eser vardır: bu türkü ve Musa Aslan'ın öbür eseri "Bahçeye Getirdi Bir Canan Bizi". Notaya alan Süleyman Şenel'in adı, Amasya repertuvarında yalnız bu eserin künyesinde geçer.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Musa Aslan'ın 1943'te Merzifon'da doldurduğu plak, türkünün bilinen icrasıdır; katalog bu plağın numarasını köşeli parantez içinde ve soru işaretiyle, yani kesinleşmemiş olarak verir; kayıt yeri de tahmindir. Notanın görüntüsü çevrimiçi yayımlanmıştır; aynı arşivde eserin bir ses dosyası yer almaz. Radyoda ya da plakta türküyü okuyan başka bir sanatçının adına kaynaklarda rastlanmaz.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar