Adı Amasya'yı değil, yüzlerce kilometre doğudaki bir şehri, Bayburt'u anan bu türkü 5 Temmuz 1943'te Zigala köyünde plağa girmiştir. Okuyan, aynı gün heyete "Kızılırmak" başlığıyla "Allah Allah dedik bindirdik ata" türküsünü de söyleyen Mehmet Hulusi Er'dir. Derleme fişinden kataloğa geçen tek söz parçası ilk dizedir; ezginin notası da sözlerinin tamamı da yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Zigala (bugün Aydınca) köyü, Amasya merkez; katalog yeri köşeli parantezle, tahminî olarak verir
  • Kaynak kişi: Mehmet Hulusi Er
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 5 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1109/A-2 (plak numarası katalogda soru işaretli); Kaya kataloğunda sıra 3595
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; kaydın künyesi Kaya kataloğunda

Sözleri

Katalogcu fişteki sözlerden yalnız ilk dizeyi aktarmıştır:

Bayburdun ince yolunda

"Bayburdun" yazımı, okuyucunun söyleyişini korumak için fişe kulaktan geçirilmiş bir ağız biçimidir; dize düz anlamıyla "Bayburt'un dar yolunda" demektir. Gerisi yayımlanmış bir kaynakta yoktur. Kaya'nın kataloğu fişlerdeki sözleri bilerek dışarıda bıraktığı için tam metin, varsa, derleme fişinin TRT'deki fotokopisinde ve plakla birlikte eski Ankara Devlet Konservatuvarı'nın, bugün Hacettepe'deki kullanıma kapalı Folklor Arşivi'nde durmaktadır.

Yöre Aidiyeti

Adıyla Bayburt'a, sözüyle de Bayburt yoluna bağlanan bir türkünün Amasya ezgileri arasında anılmasının tek gerekçesi kaydın Zigala'da yapılmış olmasıdır. Mehmet Hulusi Er'in aynı gün okuduğu öbür parçalar bir deyiş, bir mersiye ve sonradan TRT repertuvarına Amasya türküsü olarak giren "Kızılırmak"tır; yani heyet ondan hem yerel hem de dışarıdan öğrenilmiş bir dağarcık almıştır. Türkünün Amasya'da söylenegeldiğini ya da yörede bir karşılığı olduğunu gösteren başka bir kayıt bulunmuyor, bu yüzden aidiyeti tartışmalıdır.

Hikâyesi

Türkünün kimin ağzından ve hangi olay üzerine çıktığını anlatan basılı bir kayıt yok. Mehmet Hulusi Er'in onu nereden öğrendiği de fişe yansımamıştır.

Müzikal Özellikleri

Nota yayımlanmadığından ezginin dizisi, ölçüsü ve hangi sesler arasında gezindiği bilinmiyor. Plak numarasının yanındaki soru işareti, katalogcunun fişteki numarayı okurken ya da doğrularken tereddüt ettiğini gösterir. Er'in hemen önceki kaydı olan mersiye 1109/A-1'den A-2'ye taştığı için iki parçanın aynı yüzü paylaştığı anlaşılıyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Mehmet Hulusi Er'in o günkü kayıtlarından "Kızılırmak" TRT repertuvarına geçmiş ve kendi sayfasında anlatılmıştır. Bayburt için belgelenmiş icra ise 1943 plağından ibarettir. Amasya'nın türkü ve uzun havalarının toplu anlatımı Yeşilırmak'ın Ezgisi başlıklı yazıdadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar