Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bir yere cem‘ olmuş birkaç ‘âşıḳlar
İnler birbirine meydân iderler
Mest-i elest olmış ḳalb-i ṣâdıḳlar
Muḥabbet sırrını nihân iderler

Günümüz Türkçesiyle

1. Birkaç âşık bir yere toplanmış; inleyerek birbirlerine meydan açar, söz yarıştırırlar. Kalbi sadık olanlar elest meclisinin sarhoşu olmuştur; muhabbetin sırrını gizli tutarlar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Dörtlük, cönkün 36. sayfasındaki bir koşmanın ilk dörtlüğüdür; şiirin devamı makalede verilmez. Dizeler 6+5 duraklı on bir hecelidir; hece sayımı bizimdir. İkinci ve dördüncü dizeler "meydân iderler" ve "nihân iderler" ile biter; "iderler" redif, "meydân" ile "nihân" kafiyedir. Birinci ve üçüncü dizeler de "âşıklar" ve "sâdıklar" ile kafiyelenir; böylece dörtlük baştan sona çapraz bir kafiye düzeni gösterir.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, bir âşıklar meclisini anlatır. "Meydan etmek" burada âşıkların birbirine meydan açması, sazla ve sözle karşılaşmasıdır; âşık geleneğinde bu karşılaşmalar kahvehanelerde ve konaklarda yapılırdı. İkinci yarıda meclis tasavvufî bir anlama kavuşur. "Mest-i elest", Allah'ın ruhlara "Ben sizin Rabbiniz değil miyim?" diye sorduğu ve ruhların "Evet" dediği ezel meclisinin sarhoşu demektir; bu sahne Kur'an'daki A'râf suresinin 172. ayetine dayanır ve tasavvuf şiirinde ilahî aşkın başlangıcı sayılır. Böylece toplanan âşıklar hem saz şairleri hem de ilahî aşkın âşıkları olarak okunabilir. Son dizedeki "muhabbet sırrını nihân etmek" sırrı ehli olmayana açmama ilkesini hatırlatır. Dertli'nin Bektaşî tekkelerine yakınlığı bilinir; dörtlükteki dil bu çevrenin söyleyişiyle uyuşur.

Tarihî Bağlam

Koşma, Merzifon Cönkü'nde Dertli adıyla kayıtlıdır. Cönkü yayımlayan Metin Hakverdioğlu, Dertli'yi Merzifon'a uğrayan tanınmış âşıklar arasında sayar; bu, cönkteki Dertli'yi XIX. yüzyılın Bolulu Dertli'si ile özdeşleştirdiğini gösterir. Şiiri Dertli divanının neşirleriyle karşılaştıramadığımız için aidiyet cönkteki kayda dayanır. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı Dertli yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar