Özgün Metin

Ġonce-i laʿlüñle ḫâlüñ vaṣfı olmışdur sözüm
Ey şeh-i mülk-i melâḥat sendedür göñlüm gözüm

Günümüz Türkçesiyle

1. Sözüm, yakut renkli dudağının goncasını ve benini anlatmak olmuştur; ey güzellik ülkesinin şahı, gönlüm de gözüm de sendedir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Âşık bu beyitte kendi şiirinden söz eder: bütün sözü, sevgilinin dudağını ve benini vasfetmekten ibaret kalmıştır. Dudak, açılmamış bir gül goncasına ve kırmızı bir yakuta (la'l) benzetilir; ben de divan şiirinde dudağın yakınında duran siyah bir nokta olarak sık anılır. Gonca küçük ve kapalıdır, bu yüzden küçük ağzın da benzeridir.

İkinci mısra gündelik bir deyimi şiire taşır. "Gönlüm gözüm sende" sözü bugün de bir kişiye bütünüyle bağlanmayı ve onu hep gözetmeyi anlatır. Sevgiliye "şeh-i mülk-i melâhat", yani güzellik ülkesinin padişahı denmesi, âşığın gönlünü ve gözünü bu padişaha teslim etmiş bir tebaa gibi göstermesini sağlar. "Sözüm" ile "gözüm" kafiyelidir; beytin sade ve akıcı söyleyişi deyimin doğal havasından gelir. Âşık Çelebi neşrinin dipnotuna göre Ehlî maddesinin tamamı B ve S nüshalarında kenar notu olarak yazılmıştır; bu beyit için ayrıca bir okuma farkı kaydedilmemiştir. Öteki tezkireler ve Hüsameddin bu beyti almaz.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar