Özgün Metin

Salup dil fülkini ʿummâna ḳıldum varumı ber-bâd
Muḫâlif rûzgâr olursa olsun her çi badâbâd

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül gemisini ummana salıp varımı yoğumu yele verdim; rüzgâr ters eserse essin, ne olacaksa olsun.

Edebî ve Tarihî Yorum

Deniz yolculuğundan alınmış bir benzetme burada sonuna kadar götürülür. Gönül bir gemidir (fülk) ve âşık onu "ummân"a, yani okyanusa salmıştır. Varını yoğunu "ber-bâd" etmiştir; kelime bugün "berbat" diye bildiğimiz sözün aslıdır ve "yele verilmiş", mahvolmuş demektir. Gözü karalık ikinci mısrada da sürer: rüzgâr, yani talih ters eserse essin. Son kelime "bâdâbâd" Farsça "ne olursa olsun" demektir; içinde de "bâd", rüzgâr kelimesi vardır.

Böylece beytin üç kelimesi, ber-bâd, rûzgâr ve bâdâbâd, aynı rüzgâr fikrini farklı anlamlarla taşır. "Bâdâbâd" sözü Türkçeye bir gemicilik deyimi olarak da geçmiştir ve tehlikeye bile bile atılmayı anlatır. Beyit hem Âşık Çelebi'de hem Kınalızâde'de yer alır. Kınalızâde birinci mısraı "var mı bir bâd" diye okur ve anlamı biraz değiştirir: "Gönül gemisini ummana saldım, bir rüzgâr var mı?" Kılıç neşrinin aparatında beytin tezkirenin A nüshasında bulunmadığı kaydedilir. Ehlî'nin denizden alınmış tek imgesi budur ve Rodos mollalığıyla bir adada tamamlanan hayatı düşünülünce okura ayrıca anlamlı gelebilir; fakat beyit 1568'den önce yazılmıştır ve böyle bir bağın dayanağı yoktur.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar