Amasyalı Tayyibzâdelerden kadı ve şair Ehlî Mehmed Efendi: müderrislikten kadılığa uzanan hayatı, Gelibolu kıtası ve tezkirelerde kalan şiirleri.
Tayyibzâdelerden Ehlî Mehmed Efendi: Amasya'da başlayan müderrisliği, Ebussuûd ile gerginliği, Rumeli kadılıkları, Gelibolu kıtası ve on dokuz parça şiiri.
Ehlî'nin Gelibolu kadılığı başkasına verilince kazasker Bostanzâde'ye sunduğu kıta ve kazaskerin manzum cevabı: ehl ile nâ-ehl üzerine kurulu bir mahlas oyunu.
Kanlı gözyaşını hileye, eriyen bedeni hayale yoran bir sevgili: Ehlî'nin matlaında âl ile hayâl kelimelerinin iki anlamı ve metindeki okuma güçlüğü.
Ehlî'nin makamları hırsızın kaptığını, dürüst olanın eli boş kaldığını söyleyen beyti: doğru ile uğru oyunu ve şairin meslek hayatındaki kırgınlıklar.
Elini öpmeye izin veren sevgiliye "Hangi elin?" diye soran âşık: Ehlî'nin beytinde saray merasiminin dili ve dudağı ima eden naz dolu bir soru.
Ehlî'nin "eline" redifli gazelinden iki beyit: yola konan başın kabul görmemesi, başını alıp gitmek deyimi ve padişahın eline bakan yoksullar gibi âşıklar.
Ehlî'nin üç kaynakta birden geçen beyti: servi boylu sevgilinin bahçede kopardığı fitne, kıyamet, kıyam ve kâmet kelimeleri ve tezkirelerdeki metin farkları.
Aşk derdi âşığın konuşan canının yerine geçer: Ehlî'nin beytinde nefs-i nâtıka felsefe terimi, tekellüm ile nâtıka bağı ve medrese kökenli bir şairin inceliği.
Ehlî'nin gönlüne sabır öğütleyip sonra bu teselliyi bozan matlaı: feleğin dönmesi için gereken zaman ve sevgiliye kavuşmak için gereken sonsuz ömür.
Sevgilinin zülfüne asılan gönül tacını göğe atıp miracını bulur: Ehlî'nin matlaında Hallâc'ı hatırlatan darağacı ve aşkta ölümün yükselişe dönüşmesi.
Ehlî'nin bütün sözünün sevgilinin dudağı ile benini anlatmak olduğunu söyleyen matlaı: gonca ve la'l benzetmeleri, gönlüm gözüm sende deyimi.
Rakiplerin gönlünü alan ama âşığın hatırını saymayan sevgili, Ehlî'nin en sade matlaında: gönlünü ele almak ve hatırı olmak deyimleri ile el kelimesi.
Ehlî'nin sevgiliye anılan âşığı önce tanıyıp sonra "Onu bilmem" diyen sevgiliyi anlatan beyti: rivayet kipiyle kurulan dedikodu sahnesi ve üç kaynaktaki farklar.
Gönül gemisini okyanusa salıp varını yele veren âşık: Ehlî'nin beytinde ber-bâd, rûzgâr ve bâdâbâd kelimelerinde dolaşan ortak rüzgâr fikri.
Canını sevgilinin bir sövgüsüne değişen âşık: Ehlî'nin beytinde aşkı bir alışverişe çeviren pazarlık dili, al da sun ifadesi ve sövgünün lütuf sayılması.
Ehlî'nin yolda âşığı görmezden gelip göğe bakan sevgiliyi anlatan matlaı: gök ile toprak karşıtlığı ve Beyânî'nin anlamca daha sıkı görünen farklı metni.
Sevgilinin sokağından ayrılmama kararı felek ile Hakk'ın iradesine bağlanır: Ehlî'nin matlaında salmazsa ile almazsa ve Beyânî'deki kapıda ölme dileği.
Zulmü azalsa can, cefası insaflı olsa cânân olacak bir peri: Ehlî'nin matlaında can ile cânân arasındaki derece ve hele kelimesinin iki anlamı.
Ehlî'nin düşdi redifli gazelinden iki beyit: gönle düşen sevgi ateşi ve hamamın halvetinde, baş başa kalınca sevgiliye arz-ı hâl eden bir âşık.
Ehlî'nin sevgilinin belini ve dudağını şairlerin ve velîlerin bile çözemediği sırlar diye anlatan beyti: ehl kelimesinin mahlas mı redif mi olduğu tartışması.
Karekod · QR code
Bu sayfanın karekodudur. A5 olarak yazdırıp asabilir ya da yapıştırabilirsiniz; okutan kişi doğrudan bu içeriğe ulaşır.
This QR code links to this page. Print it on A5 and post it anywhere; scanning it opens this content.