Özgün Metin

Yolda eyler bizi görmezlenüp eflâke nazar
Gitdi ol şâh-ı kerem eylemedi hâke nazar

Günümüz Türkçesiyle

1. O cömertlik şahı yolda bizi görmezden gelip göklere bakar; gitti, toprağa (toprak gibi düşkün olan bize) bakmadı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Yolda geçen kısa bir karşılaşma, beytin bütün malzemesidir. Sevgili, "şâh-ı kerem", yani cömertlik padişahı diye anılır ve bu sıfat beytin acı ironisidir: cömert sanılan sevgili, yoldaki âşığı görmezden gelip başını göğe kaldırarak yürüyüp gitmiştir. Gök ile toprak (eflâk ve hâk) karşıtlığı beytin iskeletidir. Gözünü göğe dikmek kibri, toprağa bakmamak da toprak gibi alçalmış âşığı küçümsemeyi anlatır.

Üç kaynak beyti üç ayrı biçimde verir. Burada izlenen Kınalızâde metni ile Hüsameddin'inki hemen aynıdır. Beyânî'de ise ilk mısra "Yolda aylarını görmezlenüp", ikinci mısra "Gitdi ol mâh-ı cihân itmedi ben hâke nazar" diye geçer. Bu okumada sevgili gökteki ayları görmezden gelecek kadar parlak bir "cihan ayı"dır ve âşık kendini açıkça "ben hâk", yani ben toprak diye anar. Hangi biçimin şairin elinden çıktığını bu üç tanıkla belirlemek mümkün olmuyor; Beyânî'nin metni anlamca daha sıkı görünür. Beyânî bu beyti Ehlî'yi tanıttığı kısa maddede ilk sırada verir; Kınalızâde'de ise beyit, dokuz parçanın altıncısıdır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar