Özgün Metin

Desem hicrinde kan aglar gözüm ol mâh-ı âl anlar
Hilâle döndü ger cismim desem hod bir hayâl anlar

Günümüz Türkçesiyle

1. Ayrılığında gözüm kan ağlıyor desem, o ay yüzlü bunu bir hile sanır; bedenim hilale döndü desem, onu da bir hayal sanır. ("Âl" hem kızıl hem hile demektir; metindeki "mâh-ı âl" tamlaması "o kızıl ay" diye de okunabilir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Âşığın iki şikâyeti de sevgilide karşılık bulmaz ve şair bunu iki kelime oyunuyla söyler. Birinci mısrada "âl" kelimesi iş görür: âşık gözünün kan ağladığını söyler, sevgili ise bunu "âl", yani hile, düzen sayar. Aynı kelime kızıl renk de demek olduğundan kanlı gözyaşı ile "âl" arasında bir renk bağı da kurulur. İkinci mısrada âşık bedeninin incelip hilale döndüğünü söyler, sevgili bunu "hayâl" olarak anlar. Hayal burada hem kuruntu, uydurma demektir hem de divan şiirinde aşkla erimiş, ancak bir gölge kadar kalmış bedeni anlatan bir kelimedir. Böylece sevgilinin inkârı, âşığın iddiasını bir bakıma doğrular.

İki mısra da "anlar" redifi ve "âl / hayâl" kafiyesiyle bittiğine göre bu, bir gazelin ilk beytidir. Hüsameddin'in metnindeki "ol mâh-ı âl anlar" ibaresi okunuşta bir güçlük çıkarır: izafetli okunursa "o kızıl ay anlar" olur, izafetsiz okunursa "o ay hile sanır". Anlam ikinci okumada daha düzgündür; bu okuma kesin değildir, çünkü beyit yalnız Hüsameddin'de geçer ve karşılaştırılacak ikinci bir metin yok. Hüsameddin'in seçtiği dokuz parçanın ikincisidir ve onun "Bu da onundur" diye art arda dizdiği beyitler arasında yer alır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar