Özgün Metin

Ḳopar fitne ḳadem baṣṣa o ḳaddi serv bâġ üzre
Ḳıyâmet ḳâmetüñ görse cihân ḳalḳar ayaġ üzre

Günümüz Türkçesiyle

1. O servi boylu bahçeye ayak bassa fitne kopar; kıyamet gibi boyunu görse, bütün dünya ayağa kalkar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Ehlî'nin en çok aktarılan beyti budur: Âşık Çelebi, Kınalızâde ve Hüsameddin üçü de onu verir. Beyit bir kelime ailesinin bütün üyelerini aynı mısrada toplar. "Kıyâmet" dünyanın sonu ve ölülerin dirildiği gündür; aynı kökten gelen "kıyâm" ayağa kalkmak, "kâmet" ise boy bos demektir. Sevgilinin boyu kıyamete benzetilir, çünkü onu gören herkes, kıyamet günündeki gibi, ayağa kalkar. "Cihân kalkar ayaġ üzre" sözü hem saygıyla ayağa kalkmayı hem de bir kargaşanın, bir isyanın başlamasını anlatır.

Birinci mısra aynı düşünceyi bahçeye taşır. Divan şiirinde sevgilinin boyu servi ağacına benzetilir; servi boylu güzel bahçeye adım attığında, bahçenin servileri onunla yarışamaz ve bir "fitne" kopar. Fitne kelimesi de kıyametin habercisi sayılan karışıklıkları akla getirdiği için iki mısra aynı tablonun parçaları olur.

Metin Farkları

Burada Âşık Çelebi'nin metni esas alınmıştır. Kınalızâde ikinci mısrada "Kıyâm-ı kâmetin" der; bu okuma kıyam ile kâmeti doğrudan tamlama yapar. Hüsameddin'in metninde ise birinci mısra "o kadd-i ser ü bâğ üzre" biçimindedir; "serv" yerine "ser ü" yazılması bir dizgi ya da okuma hatasına benziyor. Şairin hayatı ve öteki şiirleri için Ehlî (Tayyibzâde Mehmed Efendi) yazısı okunabilir.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar