Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Ey ṣabâ var söyle derdim yâre Allah ‘aşḳına
Nâme-i zârım yetir gülzâre Allah ‘aşḳına

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey seher yeli, git, derdimi sevgiliye söyle, Allah aşkına; inleyen mektubumu gül bahçesine ulaştır, Allah aşkına.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir cönkte gazel olarak kayıtlıdır. Gazel, ilk beyti (matla) kendi içinde kafiyeli, öteki beyitleri bu kafiyeye bağlanan aruzlu şiir şeklidir; halk şairleri de bu şekli kullanmıştır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "Allah aşkına", kafiye "yâre / gülzâre" kelimelerindeki "-âre" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Sabâ, yani seher vakti esen hafif rüzgâr, divan ve halk şiirinde âşıkla sevgili arasında haber taşıyan elçidir. Âşık sevgiliye ulaşamadığı için derdini rüzgâra emanet eder; "nâme-i zâr", inleyen mektup, âşığın yazdığı ya da gönderdiği sızlanmadır. "Gülzâr", gül bahçesi, sevgilinin bulunduğu yeri karşılar; böylece sevgili hem gül, hem de gülün yetiştiği bahçe olarak düşünülür. Redifteki "Allah aşkına" yakarışı halk dilinden gelir ve beyte samimi, aceleci bir ses verir; bu ifade aynı zamanda "aşk" kelimesini rediften eksik etmeyerek şiirin ana konusunu her beyitte hatırlatır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun kendi kütüphanesinde bulunan ve 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Erzurumlu Emrah adına kayıtlıdır. Cönkte Emrah'ın üç hece, sekiz aruz olmak üzere on bir şiiri bulunur. Emrah'ın şiirleri cönk ve mecmualarda Ercişli Emrah'ın ve çırağı Tokatlı Nûrî'nin şiirleriyle karışmıştır; bu yüzden cönkteki kayıt, aidiyet için tek başına kesin delil sayılmaz. Şairin Merzifon ile bağı ve cönkteki öteki şiirleri için Erzurumlu Emrah sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 27. sayfasında, makalenin 547. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar