"Halay çekin düzülsün" diye başlayan bu türkü, söze bir halay çağrısıyla girer ama üç dörtlüğün ikisinde sevgiliye özlemi anlatır. TRT repertuvarındaki 52 numaralı notanın künyesine göre türküyü Hanife Karabıyık'tan Yücel Paşmakçı derleyip notaya almıştır. Her dörtlüğe "uf aman ey" ünlemiyle girilir ve Repertükül'deki söz metninin başında bu girişin serbest söylendiği belirtilir. Makamı ve sözleri, Amasya ezgilerini toplu olarak ele alan Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında kısaca anılmıştır.

Künye

  • TRT Türk Halk Müziği repertuvar numarası: 52
  • Bölüm: kırık hava
  • Yöre: Amasya
  • Kaynak kişi: Hanife Karabıyık
  • Derleyen ve notaya alan: Yücel Paşmakçı
  • Derleme tarihi: kaynaklarda verilmez
  • Makam: Karcığar; karar ve bitiş sesi la
  • Usul: 2/4 (girişi serbest)
  • Ses alanı: sol ile fa diyez arası, 7 ses
  • Söz-müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: eser için resmî bir TRT adresi yoktur; notanın künyesi Repertükül'de, https://www.repertukul.com/HALAY-CEKIN-DUZULSUN-52
  • Kültür ve Turizm Bakanlığı Amasya İl Müdürlüğü ses kaydı ("Halay Çekin"): http://webtvpanel.kultur.gov.tr/WebTV_Contents/Publish/21092017142913/06ihalayicekiniyeni.mp3
  • Türkü Yurdu metni: https://www.turkuyurdu.com/halay-cekin-duzulsun-2380.html

Sözleri

(Uf aman ey) Halay çekin düzülsün
Sürmeli gözler süzülsün
Haleye girmeyenin
Vurun boynundan üzülsün
(Uf aman ey) İndim nane biçmeğe
Eğildim su içmeğe
Baktım ki yar geliyo
Kanetlendim uçmaya
(Uf aman ey) Yemenisi çatmalı
İçine gül katmalı
Yar orada ben burda
Nasıl yalunuz yatmalı

Bugünkü dille: Halay çekin, sıraya dizilsin; sürmeli gözler süzülsün. Halaya girmeyenin boynunu vurun da üzülsün. Nane biçmeye indim, su içmeye eğildim; baktım ki yar geliyor, sevinçten kanatlandım, uçacak gibi oldum. Yemenisi başına çatılmalı, içine gül katılmalı; yar orada, ben burada, insan nasıl yalnız yatar.

Notanın sözlükçesine göre "haley" halay, "düzülmek" sıralanmak ve dizilmek, "yalunuz" da yalnız demektir. "Kanetlenmek" kanatlanmanın yöre ağzındaki söylenişidir. İlk dörtlükteki "vurun boynundan" sözü gerçek bir tehdit değil, halaya katılmayanlara yöneltilmiş bir takılmadır; dizenin sonundaki "üzülsün" de bu şakayı yumuşatır.

Hikâyesi

Hanife Karabıyık'ın hayatı, türküyü nereden öğrendiği ve derlemenin hangi yıl yapıldığı kaynaklarda yer almaz. Türkünün nasıl doğduğunu anlatan yayımlanmış bir rivayet de yoktur.

Müzikal Özellikleri

Repertükül'deki söz metninin başına "Serbest" notu düşülmüştür: "uf aman ey" ünlemiyle başlayan giriş ölçüsüz söylenir, ardından ezgi 2/4'lük usule oturur. Böylece kısa bir türküde iki ayrı söyleyiş yan yana gelir. Dizi karcığardır. Demircioğlu'nun TRT'deki Amasya türküleri üzerine sayımında karcığar yedi eserle hüseyni ve uşşaktan sonra üçüncü sıradadır.

Ezgi yedi ses içinde kalır: en pes ses sol, en tiz ses fa diyez, karar ve bitiş sesi la. İcra Repertükül'de "toplu" diye kaydedilmiştir. Adı, Haluk Yücel'in 2018'de çıkan Amasya türküleri incelemesinde de anılır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Repertükül sayfasında künyenin yanına "günümüz yorumu" başlıklı bir ses dosyası konmuştur, okuyanı ise yazılmamıştır. İl müdürlüğünün yayımladığı on dört türkülük ses dizisinde türkü "Halay Çekin" adıyla bulunur. Kaynaklarda onu tek başına okumuş bir sanatçının adına ya da bir plağa rastlanmaz.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Resmî kaynaklar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar