Türkünün adı ırmağa yöneltilmiş bir sitemdir: "Yeşilırmak ne akarsın boşuna." Amasya'nın ortasından geçen suyu adıyla çağıran bu dize, Haluk Yücel'in Amasya türkülerini söz ve müzik yönünden ele alan makalesinde bir eser başlığı olarak yer alır. Ezgi hakkında bilinenlerin tamamı o incelemenin iki tablosundan gelir: tür tablosu onu kırık havalar arasında sayar, usul tablosu da 5/8 sütununda işaretler. Sözlerin devamı, türküyü veren kaynak kişi ve derleyen yayımlanmamıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine bağlı bu adda bir eser bulunmaz
  • Yöre: Amasya
  • Tür: kırık hava (Yücel 2018, Tablo 5, s. 380)
  • Usul: 5/8 (Yücel 2018, Tablo 6, s. 384)
  • Makam: eser bazında verilmemiş
  • Kaynak kişi, derleyen, notaya alan, derleme tarihi: kaynakta gösterilmez
  • Söz ve müzik: anonim
  • Bağlantı: TRT bağlantısı yok; Haluk Yücel, 2018

Sözleri

Elde kalan tek dize, günümüz Türkçesiyle "Yeşilırmak, neden boş yere akıyorsun" demektir. Buradaki "ne", sorunun "niçin" anlamında kurulmuş eski ve yaygın biçimidir. Irmağa bu sitemin hangi dertle yöneltildiği, ardından gelen dizeler bilinmediği için anlaşılmıyor. Türkünün tam metni de notası da bilinen yayınların hiçbirinde yer almıyor.

Hikâyesi

Suya bu sitemin neden edildiğini anlatan bir rivayet kayda geçmemiş. Elde, türküyü bir olaya, bir ölüme ya da bir ayrılığa bağlayan yazılı bir tanık da yok.

Müzikal Özellikleri

Yücel'in usul tablosunda 5/8 sütununa düşen sekiz eser vardır ve "Yeşilırmak ne akarsın boşuna" bu sekizin sonuncusudur. Aynı sütunda "Zilha Gelini", Hay Edüben Meydan Harman Başında Duran, Eğlen Sana Bir Nasihat Edeyim ve Ben de Çıktım Fodullu'nun Üstüne de bulunur; tabloda hemen üstündeki satır "Turâb ol gönül, turâb ol"dur. Yücel'in sayımında 4/4, 2/4, dokuz zamanlı usuller ve serbest okunan eserler bu beş zamanlı ölçüden daha kalabalıktır. Makalenin makam tablosu yalnız toplamları verdiği için türkünün hangi dizide okunduğu, ses alanı ve bölüm yapısı bilinmiyor.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Yücel incelemesine TRT repertuvarındaki türküleri, albümlerde yer alanları ve halk arasında söylenegelenleri aldığını yazar, ama hangi eseri hangisinden aldığını tek tek belirtmez. Bu türkü için ne okuyan bir sanatçının adı ne de bir albüm künyesi verilmiştir; kaydın nereden geldiği bu yüzden izlenemiyor. Yücel'in listesinde ırmak bir kez daha anılır: kırık hava olarak kaydedilen "Yeşil akar Amasya'nın ırmağı" ayrı bir eserdir. Yöre ezgilerine toplu bir bakış, başlığını yine bu ırmaktan alan Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar