Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti 9 Temmuz 1943'ü Gümüşhacıköy'de geçirdikten sonra Merzifon'a döndü ve 9'u 10'una bağlayan gece çalışmayı sürdürdü. "Bahçeye Getirdi Bir Canan Bizi" o gece Âşık Musa Aslan'dan plağa alınan parçalardandır. Ezgiyi İsmet Akyol notaya almış, eser TRT repertuvarına 2701 numarayla girmiştir. İki dörtlükten oluşan sözlerde bahçenin gülleri, selvinin dalları, çayır ve çimen "serhoş", yani sarhoştur; her dörtlük bu sözle biter. Nail Demircioğlu'nun tablosunda 3/8'lik usulle yazılmış iki Amasya türküsünden biridir.

Künye

  • Repertuvar no: TRT THM 2701, kırık havalar
  • Yöre: Amasya, Merzifon
  • Kaynak kişi: Âşık Musa Aslan
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı
  • Derleme tarihi: 9-10 Temmuz 1943 gecesi, Merzifon; konservatuvar listesindeki adı "Baḫçaya Getirdi", plak 1137/B
  • Notaya alan: İsmet Akyol
  • Makam: Hüseynî dizisi; karar ve bitiş La
  • Usul: repertuvar künyesinde 3/4; Demircioğlu 3/8 yazar. notadaki sözlerin başında "serbest" ibaresi vardır
  • Söz ve müzik: anonim
  • TRT bağlantısı: TRT repertuvar no 2701; TRT eser bazında çevrimiçi künye yayımlamadığından nota bilgileri ve sözler Repertükül'de

Sözleri

Serbest:
(Ah aman) Bahçeye getirdi bir canan bizi
Gördüm o bahçanın gülleri serhoş
Eser bad-ı saba yağar yağmur
Salınır selvinin dalları serhoş (yar yar güzelim yar)
(Ah aman) Böğün yar geliyor yar üstüne
Hiç bakmıyor yarenine dostuna
Yaz gelince çayır çimen üstüne
Çayırın çimenin elleri serhoş (yar yar güzelim yar)

İlk dörtlükte söyleyen, sevgiliyle girdiği bahçeyi anlatır: Bir sevgili bizi bahçeye getirdi; o bahçenin güllerini sarhoş gördüm. Sabah yeli eser, yağmur yağar; selvinin dalları sarhoş gibi salınır. Sevgiliyle girilen bahçede her şeyin sarhoş görünmesi, söyleyenin kendi hâlini doğaya yansıtması olarak anlaşılabilir. Notadaki sözlükçe "canan"ı sevgili, "bad-ı saba"yı sabah yeli, "böğün"ü bugün, "yaren"i de dost, arkadaş diye karşılar.

İkinci dörtlük daha kapalıdır. "Böğün yar geliyor yar üstüne" dizesi, bugün sevgilinin sevgili üstüne geldiği, yani bir sevdanın bir başkasının üzerine bindiği biçiminde okunabilir; ardından gelen dize, gelenin dostuna, arkadaşına hiç bakmadığını söyler. Yaz gelince çayır çimenin üstüne gelinir ve "çayırın çimenin elleri serhoş" olur. Bu son dizedeki "eller"in yerler mi, el halkı mı, yoksa gerçekten eller mi olduğu sözlükçede açıklanmaz; dize birden çok okumaya açık kalır. Kesin olan, dörtlüğün de "serhoş" redifiyle kapanması ve ardından "yar yar güzelim yar" ünleminin gelmesidir.

Hikâyesi

Fişte yer, tarih ve okuyan adından öte bir bilgi yoktur; sözlerde de bir ad ya da olay geçmez. Türkünün nasıl yakıldığını anlatan bir rivayet bulunamadı.

Müzikal Özellikleri

Notadaki sözlerin başında "Serbest" ibaresi durur. Bu, ezginin bir bölümünün ölçüsüz, serbest ritimle söylendiğini gösterir; iki dörtlüğün de "ah aman" ünlemiyle açılması, serbest bölümün bu ünlemlerle ilgili olabileceğini düşündürür, ama hangi dizelerin ölçüsüz okunduğu yalnız sözlerden anlaşılmaz. Usul için iki ayrı değer verilir: repertuvar künyesi 3/4, Demircioğlu 3/8 yazar. Demircioğlu'nun tablosunda 3/8 yalnız iki eserde görülür; öteki de yine Musa Aslan'dan derlenen "Türkiye'miz Şeref Buldu"dur.

Dizi Hüseynî'dir ve ezgi La'da karar kılıp yine La'da kapanır; pesteki La ile tizdeki La arasındaki oktavı, sekiz sesi kullanır. Haluk Yücel'in 2018 tablosunda adı "Bahçıya getirdi bir cânân bizi (Merzifon)" biçiminde, ağızdaki söylenişe uygun yazılmıştır; türkü orada kırık havalar arasındadır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Künyede icracı olarak yalnız Musa Aslan görünür; eserin çevrimiçi künyesine bağlı bir ses dosyası da yok. Musa Aslan aynı gece heyete dört parça daha okumuştur: "Dembedem" (TRT 2710, "Dem Be Dem Karşıma Gelen Bülbül"), "Kaval Havası", "Eşref ile Zöhre" hikâyesinden bir parça ve "Felek Şad Olacak Günün Görmedim" (TRT 1029). İsmet Akyol bu gecenin kayıtlarından "Dembedem"in notasını da yazmıştır; Musa Aslan'ın bir gün önce okuduğu "Gelmiş İken Bu Elleri Gezerim" (TRT 2721) de onun elinden çıkar. Türkünün sonraki yıllarda başka sanatçılarca plağa okunduğunu gösteren bir belgeye rastlanmadı.

Derlemeler ve Varyantlar

Konservatuvar kataloğu türküyü "Baḫçaya Getirdi" adıyla ve "Baḫçaya getirdi bir canan bizi" ilk dizesiyle kaydeder. Tarih "09[/10].07.1943" diye yazılmıştır: köşeli ayraç içindeki "10" katalogcunun tahminidir. Heyet o gece 9'unu 10'una bağlayan saatlerde çalıştığından kaydın hangi güne düştüğü kesinleştirilememiştir. Aynı türkünün başka bir derleyicinin kayıtlarına geçtiği bilinmiyor. Musa Aslan'ın Merzifon'daki öbür okumalarına ve Amasya'nın genel ezgi dağarcığına Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısından ulaşılabilir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar