Amasya’da tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm oldu. Sonra Mahmûd Çelebi tekkesi şeyhi el-Hâc Mustafa Efendi’ye intisâb edib 1160’da şeyhinin vefâtı üzerine mezkûr tekke şeyhi ve 1179’da esnâf şeyhi oldu. 1186’da Canikli Hacı Ali Paşa’nın ve mahdûmlarının teveccühlerini kazanıp iştihâr etdi.
1188’de Hacı Ali Paşa’nın pek zâlimâne ahvâl ü harekâtı [690] bunun yüzünden olduğu söylenmekle 1193 şevvâlinde Hacı Ali Paşa’nın evlâd ü etbâ’ının firârı üzerine mezkûr tekkenin meşîhatını halifesi eş-Şeyh Abdüsselâm Efendi’ye kasr-ı yed ve ferâgat etmeğe mecbûr oldu.
1196’da Mikdat Ahmed Paşa’nın avdetinde kendisine teklif edilen meşîhat-ı mezkûreyi kabûl etmeyip kûşe-i uzlet ve inzivâda zikr ü ibâdet ile meşgûl olduğu halde 1207 senesi zilka’desinde vefât etdi. Âlim, âbid, müttakî, bir pîr-i mu’ammer idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da öğrenim görüp genel ders verdi. Sonra Mahmud Çelebi Tekkesi şeyhi Hacı Mustafa Efendi'ye bağlanıp şeyhinin 1160'taki [1747-48] ölümü üzerine adı geçen tekkenin şeyhi, 1179'da [1765-66] esnaf şeyhi oldu. 1186'da [1772-73] Canikli Hacı Ali Paşa'nın ve oğullarının teveccühünü kazanıp ün yaptı.
1188'de [1774-75] Hacı Ali Paşa'nın çok zalimce hâl ve davranışlarının bunun yüzünden olduğu söylendiğinden, 1193 şevvalinde [1779] Hacı Ali Paşa'nın çocukları ve adamlarının kaçması üzerine, adı geçen tekkenin şeyhliğini halifesi Şeyh Abdüsselâm Efendi'ye bırakıp çekilmeye mecbur oldu.
1196'da [1781-82] Mikdat Ahmed Paşa'nın dönüşünde kendisine önerilen şeyhliği kabul etmeyip köşesine çekilmiş, zikir ve ibadetle meşgul iken 1207 zilkadesinde [1793] öldü. Âlim, ibadete düşkün, takvalı, yaşlı bir büyüktü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ders-i âm: halka ve öğrencilere açık genel ders
- intisâb: bir kişiye, özellikle bir şeyhe bağlanma
- meşîhat: şeyhlik, tekke başkanlığı
- halîfe: şeyhin yerine bakan, yetkili öğrencisi
- kasr-ı yed: elini çekmek, görevi bırakmak
- kûşe-i uzlet: kendi köşesine, yalnızlığa çekilme
- zikir: Allah'ı anma ibadeti
- pîr-i mu'ammer: uzun ömürlü büyük, ihtiyar
- esnâf şeyhi: esnaf teşkilatının dinî-manevî başı
Canikli Dönemi ve Tekke Şeyhi
Metindeki Hacı Ali Paşa, Canikli Hacı Ali Paşa'dır. Kaynaklara göre aile 1779'da Çapanoğlu Mustafa Bey karşısında tutunamayıp Kırım'a kaçmış, 1781'de affedilmiştir; Amasya sancağı da ardından arpalık olarak Mikdad Ahmed Paşa'ya verilmiştir. Hüsameddin'in 1193 ve 1196 tarihleri bu akışla örtüşür. Şeyhin Canikliler'e yakınlığı ve Ali Paşa'nın zalimce davranışlarının onun yüzünden olduğu söylentisi yalnızca Hüsameddin'de görülür. Hüsameddin bunu "söylenmekle" diyerek rivayet olarak verir; kesin hüküm sayılmamalıdır. Mahmud Çelebi Tekkesi ve esnaf şeyhliği konusunda başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 215–215. amasya.bel.tr