Lâdiklidir. Oranın eşrâfından Ali Ağa’nın mahdûmudur. Küçük yaşında enderûn-ı hümâyûna girip hıfz-ı Kur’ân ve tahsîl-i irfân ederek tefeyyüz edib rikâb-ı hümâyûn ağalarından oldu. 1200 şevvâlinde [692] rikâbdâr ve zilka’desinde silahdâr-ı şehriyârî oldu.
Ancak Sultân Abdülhamid-i Evvelin rızâsına muvafık hareket edemediğinden 1201 senesi zilka’desinde infisâl edib 1202’de Filibe’de Şehabeddîn Paşa tevliyeti ile çerâğ edildi.
1205’de silahdâr-ı şehriyârî Lâdikli es-Seyyid Abdullah Ağa’nın şefa’âtı ile sânîyen enderûn-i hümâyûna alınıb hâne-i hâssada pâzârbaşı oldu. 1208’de yine ihraç edilip Sinop’da Kara Kum tâbyesi muhâfızı olarak Sivas ve tevâbi-i cizyesi kendisine hâs verildi.
1210’da kendi ricâsı ile tekâ’üd edilip İstanbul’a geldi. 1211 zilhiccesinde vefât etdi. Ayrılık Çeşmesi mezârlığında medfûndur. Umûr-ı âşinâ, müdebbir ise de tab’an haşîn idi. Bu yüzden terakkî edemedi.
Günümüz Türkçesiyle
Ladikli'dir. Oranın ileri gelenlerinden Ali Ağa'nın oğludur. Küçük yaşta Enderun-ı hümâyuna girip Kur'an'ı ezberledi, ilim öğrenerek yetişti ve padişahın rikâb ağalarından oldu. 1200 şevvalinde rikâbdar, zilkadesinde silahdar-ı şehriyârî oldu.
Ancak Sultan I. Abdülhamid'in hoşnutluğuna uygun davranamadığından 1201 zilkadesinde görevden ayrıldı; 1202'de Filibe'de Şehabeddin Paşa'nın mütevelliliği ile çerağ edildi (saray hizmetinden çıkarılıp başka bir yere bağlandı).
1205'te silahdar-ı şehriyârî Ladikli Seyyid Abdullah Ağa'nın aracılığı ile ikinci kez Enderun-ı hümâyuna alındı ve hâne-i hâssada (padişahın özel dairesinde) pazarbaşı oldu. 1208'de yine saraydan çıkarıldı; Sinop'taki Kara Kum tabyasının muhafızı olarak, Sivas ve bağlı yerlerinin cizyesi kendisine has olarak verildi.
1210'da kendi isteği ile emekli edilip İstanbul'a geldi. 1211 zilhiccesinde öldü. Ayrılık Çeşmesi mezarlığında gömülüdür. İşlere vâkıf ve tedbirli bir kişi ise de yaratılışı gereği sert mizaçlıydı. Bu yüzden yükselemedi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- enderûn-ı hümâyun: Topkapı Sarayı'nın iç hizmet kısmı, padişahın sarayında yetiştirilen görevlilerin okulu ve çevresi
- hıfz-ı Kur'ân, tahsîl-i irfân: Kur'an'ı ezberleme, ilim öğrenme
- rikâb ağaları: padişahın atının üzengisi (rikâb) başında hizmet eden saray ağaları
- infisâl: görevden ayrılma
- ihraç: saraydan dışarı çıkarılma
- tâbye: tabya, küçük kale
- cizye: gayrimüslimlerden alınan vergi
- tekâ'üd: emeklilik
- haşin: sert, kaba
Silahdar Ağalığı Nedir
Silahdar ağası ya da silahdar-ı şehriyârî, padişahın özel hizmetlerine bakan Has Oda mensuplarındandı. Fatih Kanunnâmesi'ne göre bu oda ağalarının, has odabaşından sonra gelen ikinci büyük görevlisiydi. Silahdarların başlıca işleri törenlerde ve cuma selamlıklarında padişahın solunda yürümek, savaşta saltanat sancağının sol yanında yer almak ve padişahın geçeceği yolları hazırlamaktı. Hüsameddin'in anlattığı kişi, Enderun'da yetişip çok genç sayılabilecek bir yaşta bu göreve gelmiştir; ancak iki kez saraydan çıkarılmış, ikincisinde Sinop'ta bir tabya muhafızlığına gönderilmiştir.
Tarihler Üzerine
Metindeki tarihler hicrîdir: 1200 yılı yaklaşık 1785-86'ya, 1211 yılı yaklaşık 1796-97'ye denk gelir. Padişahın hoşnutsuzluğunun nedeni metinde açıklanmaz. "Çerağ edildi" ifadesi bağlamından saray hizmetinden çıkarılıp bir yere bağlanma biçiminde anlaşılmıştır; terimin kesin anlamı doğrulanmadı. Hüsameddin kişinin yükselememesini kendi sözleriyle sert mizacına bağlar.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 215–215. amasya.bel.tr