Amasyalıdır. Üçler Mahallesi eşrâfından el-Hâc Hüseyin Efendi bin Yeniceli el-Hâc Hâfız Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Genç iken Enderûn-ı hümâyûna girdi. Seferli odasında hüsn-i terbiye görüp sesi gâyet güzel olduğundan mü’ezzinân-ı şehriyârîden oldu.
Bir müddet Amasya’ya gönderildi. 1187 zilka’desinde Sultân Abdülhamid Hân-ı Evvelin cülûsunda afv buyrulup İstanbul’a gitdi. Bâbü’s-sa’âde ağası kalemine girip [691] 1193 senesi recebinde efendisi olan Cevher Ağa dâru’s-sa’âde ağası olduğunu müte’âkib şa’bânında bâ-rütbe-i hâcegânî dâru’s-saâde ağası kâtibi oldu.
1195’de, Cevher Ağa’nın ba’zı ahvâl-i müfritası bunun ilka’atına hamledilerek infisâl etdi. Fakat Ağa’nın ahvâl-ı müfritası devam etdiğinden 1197’de azli üzerine bunun berâ’eti zâhir olup 1198’de mevkufâtî ve 1201 senesi şevvâlinde top-hâne nâzırı oldu.
1203’de Sultân Selîm Hân-ı Sâlisin cülûsunda ibkâ edilip azl ve tekâ’üde sevk edildi. Beş yıldan ziyâde mütekâ’idâne yaşayıb 1210’da vefât etdi. Mahdûmu vüzerâdan es-Seyyid Hüseyin Paşa’nın terceme-i hâli aşağıda gelir. Müdebbir, kâtib, mizac-gir idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Üçler Mahallesi eşrafından Hacı Hüseyin Efendi'nin, Yeniceli Hacı Hâfız Mehmed Efendi oğlunun oğludur. Genç yaşta Enderun-ı hümâyuna girdi. Seferli Odası'nda iyi terbiye görüp sesi çok güzel olduğundan padişahın müezzinlerinden oldu.
Bir süre Amasya'ya gönderildi. 1187 zilkadesinde [1774] Sultan I. Abdülhamid Han'ın tahta çıkışında affedilip İstanbul'a gitti. Babüssaade ağası kalemine girip 1193 yılı recebinde [1779] efendisi olan Cevher Ağa'nın darüssaade ağası olmasının ardından şabanında, hâcegân rütbesiyle darüssaade ağası kâtibi oldu.
1195'te [1780-81] Cevher Ağa'nın bazı aşırı davranışları bunun kışkırtmasına yorularak görevden ayrıldı. Ağa'nın aşırı davranışları sürdüğünden 1197'de [1782-83] azledilince bunun suçsuzluğu ortaya çıktı ve 1198'de [1783-84] mevkufatî, 1201 şevvalinde [1787] tophane nazırı oldu.
1203'te [1788-89] Sultan III. Selim Han'ın tahta çıkışında yerinde bırakıldı. Ardından görevden alınıp emekliye ayrıldı. Beş yıldan fazla emekli olarak yaşayıp 1210'da [1795-96] öldü. Oğlu, vezirlerden Seyyid Hüseyin Paşa'nın hâl tercümesi aşağıda gelir. Tedbirli, kâtip, huysuz biriydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Enderûn: sarayın iç hizmet ve eğitim bölümü
- mü'ezzinân-ı şehriyârî: padişahın müezzinleri
- cülûs: tahta çıkış
- Bâbü's-sa'âde ağası: saray harem ağalarının başı
- hâcegân: divan kâtipleri arasında yüksek rütbe
- infisâl: görevden ayrılma
- ilkâ'at: kışkırtma, fesat sokma
- tophâne nâzırı: topçu ocağının ve top dökümhanesinin yöneticisi
- ibkâ: yerinde bırakma
- mütekâ'idâne: emekli olarak
- mizac-gir: huysuz, kolay kızan
Metnin Çerçevesi
Madde, bir Amasyalının saray hizmetine girerek müezzinlikten Enderun ve harem ağası kalemi yoluyla tophane nezaretine uzanan yolunu anlatır. Hüsameddin'in verdiği 1187 zilkadesi ile 1203 tarihleri sırasıyla I. Abdülhamid'in ve III. Selim'in tahta çıkışlarına bağlanır. Metin, oğlu Seyyid Hüseyin Paşa'nın hâl tercümesine gönderme yapar. Ahmed Efendi'ye, Cevher Ağa'ya ve Seferli Odası'ndaki eğitimine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 215–215. amasya.bel.tr