Amasyalıdır. A’yân-ı züamâdan Ali Ağa’nın mahdûmudur. Enderûn Sarayında bostancılar ocağına girdi. Orada terbiye görüp tefeyyüz ederek odabaşı 1182’de [693] hasekî olup 1187 cumâdelâhiresinde bostancıbaşı oldu.
Bir yıldan ziyâde zabtiyye nezâretinde bulunup 1188 recebinde azledildi. Ba’dehû surre emini olarak Hicâz’a gidip avdetde 1202’de tersâne emini oldu. 1203 recebinde Sultân Selîm-i Sâlisin cülûsunda ma’zûl olup 1204’de Ortaköy’deki sahîlhânesinde mukîm olduğu mukâta’a defterinde künyesi ile beraber görüldü.⁸⁶
1209 senesi rebîülevvelinde silahdâr-ı şehriyârî Lâdikli es-Seyyid Abdullah Ağa’nın himmeti ile baş-bâkîkulu olup 1210 senesi cumâdelâhirinde es-Seyyid Abdullah Ağa’nın azlinden üç ay sonra sene-i mezbûre şevvâlinde azledildi. 1212 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Mahdûmu ricâlden Ali Bey ve birâderi Amasya eşrâfından el-Hâc Mehmed Ağa’dır. Bunun evlâdından Genç Ali Oğlu, Mustafa Ağa 1316’da vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Ayanlardan, zeamet sahiplerinden Ali Ağa'nın oğludur. Enderun Sarayı'nda bostancılar ocağına girdi. Orada eğitim görüp yetişerek 1182'de odabaşı, ardından has bostancı oldu; 1187 cemaziyelâhirinde bostancıbaşı oldu.
Bir yıldan fazla zaptiye nazırlığında bulundu ve 1188 recebinde görevden alındı. Sonra surre emini olarak Hicaz'a gitti; dönüşünde 1202'de tersane emini oldu. 1203 recebinde III. Selim'in cülûsunda görevden alındı. 1204'te Ortaköy'deki sahilhânesinde oturduğu, mukataa defterinde künyesi ile birlikte görüldü.
1209 rebîülevvelinde silahdar-ı şehriyârî Ladikli Seyyid Abdullah Ağa'nın gayreti ile baş-bâkıkulu oldu. 1210 cemaziyelâhirinde Seyyid Abdullah Ağa'nın azlinden üç ay sonra, aynı yılın şevvalinde kendisi de görevden alındı. 1212 yılının başlarında öldü. Oğlu ricâlden (devlet adamlarından) Ali Bey, kardeşi de Amasya ileri gelenlerinden Hacı Mehmed Ağa'dır. Bunun soyundan Genç Ali Oğlu Mustafa Ağa 1316'da öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- a'yân-ı züamâ: yerel ileri gelenler ve zeamet (büyük tımar) sahipleri
- hasekî: padişahın özel hizmetindeki yüksek bostancı
- zabtiyye nezâreti: güvenlik ve düzen işlerinin başında bulunma
- surre emini: Mekke ve Medine'ye gönderilen yıllık yardım (surre) alayının sorumlusu
- tersâne emini: tersanenin yöneticisi
- cülûs: padişahın tahta çıkışı
- ma'zûl: görevden alınmış
- sahîlhâne: deniz kıyısındaki köşk ya da yalı
- mukâta'a: vergi gelirinin ihale yoluyla işletilmesi
- baş-bâkıkulu: metinde geçtiği biçimiyle bir kapıkulu rütbesi; ayrıntısı araştırılmadı
Bostancı Ocağından Üst Görevlere
Maddedeki kişi Amasyalı bir ağanın oğludur ve kariyerine Enderun'daki bostancılar ocağında başlamıştır. Bostancıbaşılık, metne göre güvenlik ve düzenle ilgili bir görevdir; Hüsameddin'in dipnotu, ikinci bostancıbaşılığı sırasında on üç ay boyunca genel güvenliğin korunması için çalıştığını bildirir (1205 rebîülevvelinde başlamış, 1206 rebîülâhirinde sona ermiştir). Görev zinciri bunun dışında Hicaz'a surre eminliğini, tersane eminliğini ve en sonunda bâkıkulu rütbesini de içerir.
Hüsameddin 1209'daki yükselişi, kendisi de Ladikli olan silahdar-ı şehriyârî Seyyid Abdullah Ağa'nın gayretine bağlar. Bu Abdullah Ağa, bir önceki maddede (Ahmed Ağa, Hâfız) de aynı görevde anılır. Üç ay sonra Abdullah Ağa'nın azlini aynı yıl bu kişinin azli izlemiştir; metin bu iki olay arasında nedensellik kurmaz.
Metindeki tarihler hicrîdir; 1203 yılı yaklaşık 1788-89'a denk gelir. Kişinin görevden alınışı III. Selim'in tahta çıkışına (cülûs) rastlar.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 216–216. amasya.bel.tr