Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 404 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ
Amasyalıdır. İbrâhim’in mahdûmudur. Mukaddimât-ı ulûmu gördükten sonra Bursa’ya gidip Molla Şemseddîn Mehmed Fenârî’den ikmâl-i tahsîl ederek orada ders-i âm, sadrazâm Halîl Paşazâdelere mu’allim, Medrese-i Sultâniyye müderrisi oldu.
Ba’dehû Edirne’de Dârü’l-hadîs müderrisi olup fezâ’il-i ilmiyyesiyle iştihâr ederek Edirne kadısı oldu. 855’de vazîfe-i tekâ’üd verilip tilmîzi Halîl Paşazâde İbrâhim Çelebi kendisine halef olarak 863’de vefât etdi. Kibâr-ı ulemâdan ve mevâlîden idi.¹⁸⁹
Amasyalıdır. İbrâhim'in oğludur. Temel ilimleri öğrendikten sonra Bursa'ya gidip Molla Şemseddîn Mehmed Fenârî'nin yanında öğrenimini tamamladı; orada genel ders verdi, sadrazam Halîl Paşa'nın oğullarına öğretmen oldu ve Sultâniye Medresesi müderrisi oldu.
Sonra Edirne'de Dârü'l-hadis müderrisi olup ilmî üstünlükleriyle ün kazandı ve Edirne kadısı oldu. 855'te [1451-52] emeklilik görevi verildi; öğrencisi Halîl Paşazâde İbrâhim Çelebi onun yerine geçti. 863'te [1458-59] öldü. Büyük âlimlerden ve mevâlîdendi.
Metnin sözünü ettiği hoca, 1350'de doğan ve 1431'de Bursa'da ölen Molla Fenârî'dir; asıl adı Şemseddin Muhammed b. Hamza'dır. Yıldırım Bayezid döneminde Manastır Medresesi müderrisi ve Bursa kadısı oldu, 1425'te II. Murad tarafından müftülüğe getirildi. Bazı kaynaklarda ilk şeyhülislam diye anılır, ancak TDV maddesinin yazarına göre bu unvan, müftülük makamının XVI. yüzyıl ortasında kazandığı anlamla düşünülmemelidir. Molla Fenârî genç yaşta Amasya'ya gelip Cemâleddin Aksarâyî'nin öğrencisi olmuş ve 1376'da ondan icazet almıştır. Bu bilgi, Amasyalı bir öğrencinin Bursa'da onun yanına gitmesini anlaşılır kılan bir bağlantıdır. Hüsameddin'in kendisi Molla Fenârî'nin ölüm yılını 838 (1434-35) olarak kaydeder; TDV maddesi bunu anar, ancak 1431 tarihini kabul eder.
Bu maddenin konusu olan Bâyezîd Çelebi'ye dair metin dışında bir kayıt bulunamadı. Sultâniye Medresesi müderrisliği, Edirne Dârü'l-hadis müderrisliği, Edirne kadılığı ve emeklilik tarihi doğrulanamadı. Dipnotta oğlunun Edirne kadısı Mehmed Çelebi olduğu belirtilir. Halîl Paşazâde İbrâhim Çelebi'nin kimliği ve bu halefiyet de başka kaynakta bulunamadı. Başka kaynaklarda Bâyezîd Çelebi'ye dair bilgiye rastlanmadı.