AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL

Bâyezîd Bey-Oğuzhanlı

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 7. Cilt, s. 404 • Hazırlayan: Prof. Dr. Safi ARPAGUŞ- Prof. Dr. Ahmet Hakkı TURABİ

Özgün Metin

Amasyalıdır. Ümerâdan Yahyâ Bey bin Evliyâ Bey bin Dündâr Bey bin Oğuz Hân bin Muhlis Paşa bin Baba İlyâs Horâsânî mahdûmudur. Sultân Murâd-ı Sânî ümerâsından olup 841 hudûdunda vefât etdi. Meşâhîr-i ümerâdan âlim, muhibb-i ulemâ ve meşâyîh bir zât idi. Künyesi Ebu’l-Hayr olup “Sahîh-i Buhârî Kitâbı”nı Amasyalı Mevlânâ Şücâaddîn İlyâs Çelebi’ye hediye etmişdi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasyalıdır. Emirlerden Yahyâ Bey'in oğludur; Yahyâ Bey, Evliyâ Bey oğlu, Dündâr Bey oğlu, Oğuz Han oğlu, Muhlis Paşa oğlu, Baba İlyâs-ı Horâsânî'nin soyundandır. II. Sultan Murâd'ın emirlerinden olup 841 dolaylarında [1437-38] öldü. Ünlü emirlerden, âlim, ulemaya ve şeyhlere saygı gösteren bir kişi idi. Künyesi Ebu'l-Hayr olup "Sahîh-i Buhârî" kitabını Amasyalı Mevlânâ Şücâaddîn İlyâs Çelebi'ye hediye etmişti.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • ümerâ: emirler, beyler
  • hudûdunda: dolaylarında, civarında
  • muhibb-i ulemâ ve meşâyîh: âlimleri ve şeyhleri seven, onlara saygı gösteren
  • künye: ad, lakap ya da "Ebu'l-Hayr" gibi "-in babası" biçiminde verilen ek ad
  • Sahîh-i Buhârî: İmam Buhârî'nin hadis kitabı

Baba İlyâs ve Soyu

Metindeki şecerenin başında yer alan Baba İlyâs-ı Horâsânî, büyük ihtimalle Moğol istilası sırasında yıkılan Hârizmşahlar Devleti sahasından Türkmenlerle birlikte Anadolu'ya göç etmiştir. Torunu Elvan Çelebi'nin 1358-59'da yazdığı Menâkıbü'l-kudsiyye'ye göre, Amasya yakınında bugün İlyas köyü diye bilinen Çat köyüne yerleşip bir zaviye açmış, Vefâiyye yolunu yaymaya başlamıştır. 1240'ta Anadolu Selçuklu Sultanı II. Gıyâseddin Keyhusrev'e karşı hazırlanan ayaklanmanın fiilî idaresini halifesi Baba İshak'a bırakmış, ayaklanmanın ilk yenilgisi Amasya'da yaşanmış, Baba İlyâs Amasya Kalesi'nde Mübârizüddin Armağanşah'ın kuvvetlerince yakalanıp idam edilmiştir. Hareket onun ölümünden sonra oğlu Muhlis Paşa ve öteki halifeleri aracılığıyla yayılmıştır. Aşıkpaşazâde de aynı soydan gelen bir şeyhtir.

Oğuzhanlı Şeceresi

Hüsameddin'in şecerede verdiği Muhlis Paşa, Baba İlyâs'ın oğludur. Bu isimden sonraki halkalar, yani Oğuz Han, Dündâr Bey, Evliyâ Bey ve Yahyâ Bey, ayrı bir kaynakta doğrulanamadı. "Oğuzhanlı" nisbesinin şecerede adı geçen Oğuz Han'a mı, başka bir kökene mi dayandığı da belli değildir. Bâyezîd Bey'in 841 dolaylarındaki [1437-38] ölümü ve II. Murad'ın emirlerinden olduğu da yalnız bu kayıtla bilinmektedir.

Sahîh-i Buhârî Hediyesi

Hüsameddin, Bâyezîd Bey'in Sahîh-i Buhârî'yi Amasyalı Mevlânâ Şücâaddîn İlyâs Çelebi'ye armağan ettiğini yazar. İncelenen kaynaklarda Şücâaddîn İlyâs Çelebi'ye ve bu hediyeye dair bilgiye rastlanmadı, bu yüzden kayıt doğrulanamadı. Başka kaynaklarda Bâyezîd Bey'e dair bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

7. Cilt içindekiler