Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · BİRİNCİ BÂB · ONUNCU FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 4. Cilt, s. 536 • Hazırlayan: Doç. Dr. Hicabi GÜLGEN
AMASYA TÂRİHİ
Osmanlı Devleti’nde Amasya’nın üçüncü devre-i târihiyyesi, Hicret-i Nebeviyye’nin 1017 senesi recebinden başlar; 1099 senesi recebinin hitâmına kadar tam seksen iki yıl devam eder. Bu devreyi açan Amasya’nın pek eski hânedânından olan Çakalzâde Mehmed Paşa’dır.
Amasya Tarihi
Osmanlı Devleti'nde Amasya'nın üçüncü tarih dönemi, Hicret'in 1017. yılının Receb ayından [1608] başlar ve 1099 yılı Receb ayının sonuna kadar tam seksen iki yıl sürer. Bu dönemi açan, Amasya'nın çok eski hanedanlarından olan Çakalzâde Mehmed Paşa'dır.
Hüsameddin bu kısa girişte Osmanlı dönemi Amasya tarihini dönemlere ayırmakta, üçüncü dönemi Hicrî takvimle 1017 Receb ayından 1099 Receb ayının sonuna kadar saymaktadır. Hicrî yıl miladî yıldan kısa olduğu için seksen iki Hicrî yıl, yaklaşık seksen miladî yıla karşılık gelir; yani dönem 1608 sonlarından 1688 ortalarına kadar uzanır. Ansiklopedik tanıtımlara göre eserin dördüncü cildi ve bakiyesi, 1017'den (1608) 1099'a (1688) kadar geçen dönemde Amasya'da yetişen âlimlere, şeyhlere ve şehre gelen valilere, yani Amasya ile ilgili kişilerin hayatına ayrılmıştır. Üçüncü cilt ise 1608'de Sadrazam Kuyucu Murad Paşa'nın Amasya'yı ve çevresini eşkıyadan temizlemesine kadar gelen olayları ele alır. Böylece dördüncü cilt, bir önceki cildin bıraktığı yerden başlar.
1608, Anadolu'da Celâlî adı verilen isyancı ve eşkıya gruplarına karşı yürütülen büyük temizlik hareketinin yılıdır. Kuyucu Murad Paşa Ağustos 1608'de Kalenderoğlu'nu Alaçayır'da yenmiş, Amasya çevresinde faaliyet gösteren Tavil Halil ve kardeşi Meymun'u da Karahisar-ı Şarkî sancağındaki Kara Hasan Derbendi'nde yakalatarak büyük kısmını ortadan kaldırmıştır. Hüsameddin dönemi, bu temizliğin hemen ardından, 1017 Receb ayında başlatmaktadır. Dönemin ilk sancak beyi Çakalzâde Mehmed Paşa'nın Amasya sancağına atanma gerekçesi olarak Hüsameddin, onun Karayazıcı isyanı ve Eşkıyâ Harbi'ndeki hizmetlerini gösterir.
Çakalzâde Mehmed Paşa hakkında yapılan aramalarda, Hüsameddin dışında bir kaynakta ayrıntılı bilgiye rastlanmadı.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar