Özgün Metin

Kaynakta bu şiirden yalnız aşağıdaki beyit yayımlanmıştır; şiirin tamamı yayımlanmamıştır.

Seyf-i meslûl-i Ḫudâ ya‘nî o Sulṭân Aḥmed kim
‘Arşa asdı ḳılıcın ṣanma ki necm-i demgîr

Günümüz Türkçesiyle

1. Allah'ın çekilmiş kılıcı, yani o Sultan Ahmed ki kılıcını arşa astı; (gökte gördüğünü) kuyruklu yıldız sanma. (İkinci mısraın son kelimesi tam açık değildir.)

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyit, Âkif'in divanındaki ilk kasidenin 41. beytidir. Öntürk ile Tunçadam'a göre "Der-sitâyîş-i Sulṭan Aḥmed Ḫân…" başlıklı bu kaside Sultan III. Ahmed ile Dâmâd Ali Paşa'ya sunulmuştur, divanın 2a-7b varakları arasındadır ve 96 beyittir. İlk yedi beyit bir kılıç tasvirinin yapıldığı giriş bölümüdür; 9-65. beyitler medhiyedir ve bunların ilk 49'u III. Ahmed'e, son 16'sı Dâmâd Ali Paşa'ya ayrılmıştır. Ardından altı beyitlik bir tegazzül, 79-94. beyitlerde de fahriye gelir. Makale kasidenin tamamını yayımlamamış, inceleme bölümünde yalnız birkaç beytini alıntılamıştır; bu beyit onlardan biridir. Kasidenin vezni makalede belirtilmemiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, kasidenin girişindeki kılıç tasvirini medhiyeye bağlar. "Seyf-i meslûl-i Ḫudâ", yani Allah'ın kınından çekilmiş kılıcı sözü, İslam tarihinde Halid b. Velid için kullanılan "Seyfullah" lakabını hatırlatan bir övgüdür. Şair, padişahın kılıcını arşa astığını, gökte görülen parlak ışığın aslında bu kılıç olduğunu, onu kuyruklu yıldız sanmamak gerektiğini söyler. Böylece gökteki bir görüntü hüsn-i talil yoluyla padişahın kudretine bağlanır. Kaynaktaki "demgîr" kelimesinin okunuşu tam açık değildir; kuyruklu yıldız anlamı bağlamdan çıkarılmıştır.

Tarihî Bağlam

Öntürk ile Tunçadam, Sultan III. Ahmed zamanında yaşayan şairin divanındaki kasidelerde ona övgülerde bulunduğunu söyler. Kasidenin ne zaman sunulduğu kaynaklarda belirtilmez. Çifçi, Âkif'in Dâmâd Ali Paşa'nın sadrazamlığı yıllarında, 1713-1716 arasında İstanbul'da olduğunu ve makamelerini ona ithaf ettiğini yazar. Şairin hayatı için Îdîzâde Âkif Mustafa Efendi yazısına bakılabilir.

Kaynakça

  • Tolga Öntürk ve Özcan Tunçadam, "Amasyalı 'Îdî-zâde Âkif Mustafa ve Divanı", Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, 6(12), 2020, s. 259-281 (metin: s. 264). https://doi.org/10.28981/hikmet.683811
  • Mehmet Faruk Çifçi, "İbnü'l-Verdî'den 'Îdîzâde'ye Makâmelerde Veba Algısı", Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8(1), 2021, s. 296-297. https://doi.org/10.17859/pauifd.913179

Çevrimiçi kaynaklar