Özgün Metin

Kaynakta bu şiirden yalnız aşağıdaki iki beyit yayımlanmıştır; şiirin tamamı yayımlanmamıştır.

Şâirim dâġ-ı derûn-ı şu‘arâyım lâlâ
‘Âlimim menba‘-ı taḥḳîḳ ü medâr-ı ilhâm
Naḳd-i vaḳtimi hemân eyledi vaḳf-ı taḥṣîl
Fıḳh u tefsîr ü ma‘ânî edebiyyât u kelâm

Günümüz Türkçesiyle

1. Şairim, şairlerin içindeki yarayım (onları kıskançlıkla dağlayanım); âlimim, araştırmanın kaynağı ve ilhamın merkeziyim. (Mısra sonundaki "lâlâ" kelimesinin anlamı tam açık değildir.)

2. Vaktimin nakdini (sermayesini) bütünüyle tahsile vakfettim: fıkıh, tefsir, meânî, edebiyat ve kelam.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beyitler, Âkif'in divanındaki üçüncü kasidenin 89. ve 90. beyitleridir. Öntürk ile Tunçadam'a göre "Der-menḳabe-i Meḥmed Pâşâ be-taḳrîb-i vaṣf-ı ḳal‘a-yı cedîde" başlıklı bu kaside 100 beyittir. Giriş bölümünde Mehmed Paşa'nın yaptırdığı yeni kalenin sağlamlığı ve donanımı anlatılır, ardından III. Ahmed övülür; 23. beyitten sonra Mehmed Paşa'nın methi, 82. beyitten sonra da fahriye ve dua gelir. Beyitler fahriye bölümündendir. Makale kasidenin tamamını yayımlamamıştır. Vezin makalede belirtilmemiştir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyitler, Âkif'in kendini hem şair hem âlim olarak tanımladığı iki yan yana iddiadan kurulur. Birinci beytin iki mısraı "Şâirim" ve "‘Âlimim" sözleriyle başlar; bu paralellik şairin iki kimliğini eşit ağırlıkta gösterir. "Dâġ-ı derûn-ı şu‘arâ" (şairlerin iç yarası) sözü, şairin öteki şairlerin yüreğinde kıskançlıkla açılmış bir yara olduğunu söyler. "Dâġ" kelimesi divan şiirinde lalenin ortasındaki kara lekeyle birlikte anılır; mısra sonundaki "lâlâ" kelimesinin lale ile ilgili bir söz oyunu taşıyıp taşımadığı belirlenemedi. İkinci beyitte vakit bir sermayeye, "naḳd"e benzetilir ve bu sermayenin bütünüyle tahsile vakfedildiği söylenir; "vaḳt" ile "vaḳf" kelimeleri arasında ses benzerliğine dayanan bir oyun vardır.

Tarihî Bağlam

Kasidenin sunulduğu Mehmed Paşa'nın kimliği ve kalenin hangisi olduğu makalede belirtilmez. Öntürk ile Tunçadam beyitleri, Âkif'in âlim ve şair kişiliğini ve vaktini tahsile adadığını dile getirdiği yerlere örnek olarak verir. Hüsameddin de onu hem âlim hem "edebiyatta usta bir şair" olarak tanıtır. Şairin hayatı için Îdîzâde Âkif Mustafa Efendi yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar