Üç mani dörtlüğünden kurulu "İnce Çayır Biçilmez", başka yörelerde de benzer adlarla derlenmiş bir söz kalıbının Amasya'daki biçimidir. Türkü 5 Temmuz 1943'te Zigala (bugünkü Aydınca) köyünde, Ankara Devlet Konservatuvarı heyetinin o gün doldurduğu plaklar arasında kayda geçti. Ateş Köyoğlu'nun notaya aldığı türkü TRT repertuvarında 1885 numarada kayıtlıdır ve kaynak kişisi Hüseyin Kılıç'tır. Repertuvar köy adını "Uygur Köyü" diye verir.

Künye

  • Repertuvar no: 1885 (TRT THM; kırık hava)
  • Yöre: Amasya, Zigala (Aydınca) köyü; repertuvarda "Uygur Köyü"
  • Kaynak kişi: Hüseyin Kılıç
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı
  • Derleme tarihi: 5 Temmuz 1943
  • Notaya alan: Ateş Köyoğlu
  • Makam: Hicaz; karar ve bitiş La
  • Usul: 4/4
  • Söz ve müzik: anonim
  • Bağlantılar: TRT'nin resmî bir eser adresi bulunmadığından repertuvar künyesi ve notadaki sözler Repertükül üzerinden; sözlerin yazı diline yakın bir başka yazımı Türkü Yurdu'nda.

Sözleri

İnce çayır biçilmez (de)
Su bulanık içilmez (de)
Bana yardan geç derler (de)
Yar datlıdır geçilmez (de)
Elif üstünde mimler (de)
Bülbül gafeste inler (de)
Benim galbimde sensin (de)
Senin galbinde kimler (de)
Suya gider yorulmaz (da)
Su yolunda durulmaz (da)
Gel beraber gezelim (de)
Annen baban darılmaz (da)

Sözlerde yöresel ses özellikleri belirgindir: "datlı" tatlı, "gafes" kafes, "galp" kalp yerine söylenmiştir. İlk dörtlük mani düzeninin bilinen bir örneğidir. Önce birbirine benzeyen iki doğa saptaması gelir: ince çayır biçilmez, bulanık su içilmez. Ardından asıl söz söylenir: bana yârden vazgeç diyorlar, ama yâr tatlıdır, ondan vazgeçilmez.

İkinci dörtlükte elif ile mim, Arap alfabesinin iki harfidir. Elif'in üstüne yazılan mimler, kâğıt üstündeki bir yazının görüntüsünü verir; dize bu görüntüyü kafeste inleyen bülbülle eşler ve asıl sitemi son iki dizeye bırakır: benim kalbimde sen varsın, ya senin kalbinde kimler var. Bu sorunun notada da işaretsiz yazıldığı görülür. Son dörtlük bir çağrıdır: suya giden yorulmaz, su yolunda durulmaz; gel birlikte gezelim, annen baban darılmaz. Her dizenin sonuna eklenen "de" ve "da" heceleri anlam taşımaz, ezgiye yaslanır.

Hikâyesi

Türkünün yakılışına dair anlatılan bir şey bilinmiyor. Sözler birbirinden bağımsız manilerden oluştuğu için türkü de belli bir olayı anlatmaz; derlemeden elde kalan, kaynak kişinin adıyla köyü ve tarihtir.

Müzikal Özellikleri

Ezgi, Amasya'nın TRT türküleri arasında sayıca az olan Hicaz dizisindedir. Künye kararı da bitişi de La'ya bağlar; ezgi La ile Mi arasında, beş seslik dar bir alanda kalır. Usul 4/4'tür. Nail Demircioğlu'nun 48 Amasya türküsünü gösteren tablosunda Hicaz dört eserde görülür: "Amasya'nın Dağları", "Bugün Benim Efkârım Var", "Tek Kapıdan Çıktım Yüzüm Peçeli" ve "İnce Çayır Biçilmez". Haluk Yücel 2018'de türküyü hem tür hem usul tablosuna almış, birinde kırık havalarla, ötekinde 4/4'lük eserlerle birlikte göstermiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

İcracı alanında Hüseyin Kılıç'ın kendi adı durur. Notanın yanında yayımlanan ses dosyasında okuyucu adı geçmez. Hüseyin Kılıç'ın adı TRT repertuvarında aynı günün iki türküsünde daha geçer: 1875 "Gidiyom Deme Bana" ve 4597 "Ben Bir Çakı Bıçağım (Haleylim Sevdiğim)". İnternetteki türkü arşivlerinden birinde de türkü Kılıç'ın adıyla listelenmiştir. Başka bir sesten yapılmış yorumu belgeleyen künye ise bulunamadı.

Derlemeler ve Varyantlar

İkinci bağlantıdaki metin, repertuvarla aynı üç dörtlüğü yazı diline yaklaştırarak verir ("tatlıdır", "kafeste", "kalbimde") ve son dörtlüğün ilk dizesini "Suya giden yorulmaz" diye yazar; "de" ve "da" dolgu hecelerini de atar. Konservatuvarın derleme kataloğunda başka yörelerden benzer adlı parçalar da vardır: 1938'de Manisa'da "İnce Çayır Biçilir mi", 1940'ta Karapınar'da "Eski İnce Çayır" adıyla kaydedilenler bunlardandır. Bu kayıtlar katalogda yalnız ad ve ilk dizeyle durduğundan, Amasya türküsüyle ezgi ya da söz bakımından ne ölçüde örtüştüklerini katalogdan çıkarmak mümkün değil. Hüseyin Kılıç'ın türküsünü çevreleyen repertuvar Yeşilırmak'ın ezgisi üzerine yazımızda il ölçeğinde ele alınır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Diğer kaynaklar

Çevrimiçi kaynaklar