Özgün Metin

Vezin: fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilün

Āsumān-mertebedir ḫāne-i köhnem yārān
Ṭamlayor anıñ içün ḳaṭre-be-ḳaṭre yārān

Günümüz Türkçesiyle

1. Dostlar, eski evim gök mertebesindedir; bu yüzden (gökten yağmur yağar gibi) damla damla damlıyor, dostlar.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

"Ebyât" bölümünün ikinci beyti de remel bahrinin "fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün" kalıbıyla yazılmış müstakil bir beyittir. İki mısra da "yārān" (dostlar) kelimesiyle biter; şair dostlarına seslenerek başlar ve aynı sesle bitirir. Bu tekrar, tek beyitte gazel matlaındaki gibi bir kafiye etkisi doğurur. Beytin hangi tarihte söylendiği bilinmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, damı akan eski bir evi şakayla anlatır. "Āsumān-mertebe" (gök rütbeli) sözü, Osmanlı yazısında yüksek makam sahiplerine verilen övgü sıfatlarını hatırlatır. Vâzıh bu yüce sıfatı kendi köhne evine verir ve gerekçesini ikinci mısrada söyler: ev gök kadar yüce olduğu için gök gibi damlamaktadır. Gökten yağmur yağması ile çatıdan su sızması arasında kurulan bu ilişki hüsn-i ta‘lîl sanatının şakacı bir örneğidir; asıl sebep evin eskiliği iken şair ona hoş ve şaşırtıcı bir sebep uydurur. "Āsumān" (gök) ile "ḳaṭre" (damla) arasında da bir tenasüp vardır.

Beyit, Babaarslan'ın Vâzıh'ın gazellerinde gördüğü gündelik hayattan sahneler alma eğiliminin küçük bir örneğidir. Şair, büyük bir ilim adamı olarak tanınmasına karşın kendi yoksul hâliyle alay etmekten çekinmez. İkinci mısradaki "yārān" kelimesinin yazmada yağmur anlamına gelen "bārān" olup olmadığı neşirden anlaşılmaz; öyle okunursa mısra "damla damla yağmur damlıyor" anlamını verirdi. Neşrin okunuşunu değiştirmedik; bu ihtimal yalnızca bizim tahminimizdir.

Kaynakça

  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1922-1984 (şiir metni: s. 1967; Mustafa Vâzıh, Dîvânçe, Ankara Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü, Mustafa Con A 495/III, vr. 70a). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1924-1928 (hayatı ve Dîvânçe'nin tanıtımı; "Ebyât" bölümü: s. 1928). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264

Çevrimiçi kaynaklar