Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün / fā‘ilātün / fā‘ilātün / fā‘ilün

Bendegānıñ olsa ṭaġlarca ḳuṣūrı ey begim
Yine ehven ‘add olur menni veliyyü’n-ni‘meden

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey beyim, kullarının dağlar kadar kusuru olsa bile, bu yine de velinimetin (iyilik edenin) yaptığı iyiliği başa kakmasından daha hafif sayılır.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

"Ebyât" bölümünün üçüncü beyti, bölümde remel bahrinin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıyla yazılmış tek Türkçe beyittir. Müstakil bir beyit olduğu için kafiyesi yoktur. Bir "beg"e seslenir; ancak bu beyin kim olduğu ve beytin hangi olay üzerine söylendiği belirtilmez.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir ahlak öğüdüdür. "Veliyyü'n-ni‘me", bir kimseye iyilik eden, onu besleyip kollayan kişi demektir. "Menn" ise yapılan iyiliği yüze vurmak, başa kakmaktır. Şaire göre hizmetkârın kusurları dağlar kadar büyük olsa bile, efendisinin ona yaptığı iyilikleri başa kakması daha ağır bir kusurdur. Kur'an'da sadakaların başa kakılarak ve gönül incitilerek boşa çıkarılmaması öğütlenir (Bakara 2/264); beyit bu yaygın ahlak anlayışına dayanır. "Ṭaġlarca" sözündeki mübalağa, iki kusur arasındaki farkı daha belirgin kılar.

Bu beyit, Dîvânçe'de hemen ardından gelen Arapça beytin Türkçe karşılığı gibidir. Arapça beyit de "kulun üzerine atılan suç dağ gibi büyük olsa bile, o, nimetini başa kakan kimseden daha iyidir" der; "dağ" benzetmesi ve "menn" kelimesi iki beyitte de yer alır. Vâzıh'ın aynı düşünceyi önce Türkçe, sonra Arapça söylediği ya da bilinen bir Arapça sözü Türkçeye aktardığı düşünülebilir. Babaarslan iki beyit arasındaki bu ilişkiye değinmez; tespit bizimdir. Hangisinin önce yazıldığı da bilinmez.

Kaynakça

  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1922-1984 (şiir metni: s. 1967; Mustafa Vâzıh, Dîvânçe, Ankara Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü, Mustafa Con A 495/III, vr. 70a). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1924-1928 (hayatı ve Dîvânçe'nin tanıtımı; "Ebyât" bölümü: s. 1928). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264

Çevrimiçi kaynaklar