Özgün Metin

Vezin: fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilün

‘Aḳlı nāḳıṣ idici bu dildir
Ḫırsız evden olıcaḳ müşkildir
Gel gel ey ġonce seni bir göreyim
Ben seni görmeyeli bir yıldır
İşigiñ dār-ı şifāsın bekler
Dil-i dīvāne yine ‘āḳildir
Bizden ümmīd red olmaz ey şeh
Dil-i nālānımı dirseñ zildir
Yeter aġlatdı seni o dil-cū
Vāżıḥā var yüri eşkiñ sildir

Günümüz Türkçesiyle

1. Aklı eksilten bu gönüldür; hırsız evden olunca iş zordur.

2. Gel gel ey gonca, seni bir göreyim; ben seni görmeyeli bir yıl oldu.

3. Deli gönül yine akıllıdır, çünkü senin eşiğinin şifahanesini bekler.

4. Ey şah, bizden ümit reddolunmaz (biz ümidi kesmeyiz); inleyen gönlümü sorarsan, bir zildir.

5. O gönül alıcı seni yeterince ağlattı; Vâzıh, yürü git, gözyaşlarını sildir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Beş beyitlik gazel, remel bahrinin kısa bir kolu olan "fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün" kalıbıyla yazılmıştır. Babaarslan'ın tablosuna göre Vâzıh bu kalıbı yalnız bir gazelde kullanmıştır. Kafiye "dil, müşkil, yıl, ‘āḳil, zil, sil" kelimelerindeki "-il/-ıl" sesi, redif "-dir" ekidir. Redif de 15. gazeldeki gibi iki türlü işler: çoğu beyitte "-dir" bir ektir, son beyitteki "sildir" ise "sildirmek" fiilinin emir kipidir. Mahlas son beyitte geçer. Kime yazıldığı bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Kısa mısraları ve sade diliyle gazel, Vâzıh'ın en kolay okunan şiirlerinden biridir. İlk beyit bir atasözüne dayanır: hırsız evin içinden olunca onu yakalamak zordur. Şair aklı çalan hırsızın dışarıda değil kendi gönlünde olduğunu söyler. İkinci beyit neredeyse konuşma dilinin aynısıdır: "Seni görmeyeli bir yıl oldu." Üçüncü beyit bir tezat üzerine kurulur: deli gönül, sevgilinin eşiğini bir dârüşşifâ (hastane) gibi beklediği için aslında akıllıdır. Dârüşşifâlar akıl hastalarının da tedavi edildiği yerler olduğundan, deli ile şifahane arasında bir tenasüp vardır.

Dördüncü beyitte inleyen gönül, sürekli ses çıkaran bir zile benzetilir. Son beyitte şair kendine döner ve gözyaşlarını sildirmesini, yani artık ağlamayı bırakmasını söyler. Babaarslan, Vâzıh'ın atasözleri ve deyimler ile gündelik konuşma diline şiirlerinde yer verdiğini ve anlaşılır, sade bir dil kullandığını belirtir; bu gazel o sade dilin tipik bir örneğidir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar