Özgün Metin

Vezin: mefā‘īlün / mefā‘īlün / mefā‘īlün / mefā‘īlün

Fetīl-i şem‘-i cānı āh bir cānāna yandırdım
Elem pervānegānın çevre yanımda ṭolandırdım
Gözümde eşk-i ḫūn-ālūd ṣanmañ ‘īd-i vaṣlında
Libās-ı allarla merdüm-i çeşmi ṭonandırdım
Nüvīs-i vaṣf-ı līmūn-ı zenaḫdānıñı eylerken
Eyā ḳaşı ḳalem ben ḫāmeniñ aġzın ṣulandırdım

Günümüz Türkçesiyle

1. Ah, can mumunun fitilini bir sevgili için yaktım; dert pervanelerini çevremde, yanımda dolaştırdım.

2. Gözümdeki yaşları kana bulanmış sanmayın; kavuşma bayramında göz bebeğime al elbiseler giydirdim.

3. Ey kaşı kalem gibi olan, çenenin limonunu anlatan yazıyı yazarken kalemimin ağzını sulandırdım.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, Dîvânçe'nin Mukatta‘ât bölümündeki onuncu manzumedir. Babaarslan onu nazm olarak niteler; şiirde mahlas yoktur. Üç beyittir ve hezec bahrinin "mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün" kalıbıyla yazılmıştır. Redif "-dırdım", kafiye "yan, ṭolan, ṭonan, ṣulan" seslerindeki "-an" sesidir. Matla beytinin iki mısraı kafiyelidir.

Anlam ve Söz Sanatları

Üç beyit üç ayrı benzetme kurar ve hepsi "-dırdım" fiilleriyle şairin kendi yaptığı bir işe bağlanır. İlk beyitte can bir muma, dertler de bu mumun çevresinde dönen pervanelere benzetilir. Divan şiirinde pervane, ateşe kendini atan âşığın simgesidir; burada ise mumu yakan âşıktır ve pervaneler onun dertleridir. İkinci beyitte kanlı gözyaşı, bayramda giyilen kırmızı elbiseye dönüşür. "Merdüm" kelimesi hem göz bebeği hem de insan demektir; şair göz bebeğini bayramlık giydirilmiş küçük bir insan gibi düşünür. Bu, beyitteki tevriyedir. Kavuşma günü bayram olduğuna göre kanlı yaş burada sevincin rengidir.

Son beyit sevgilinin çenesini limona benzetir. Limonun ekşiliği ağız sulandırır; şair de bu çeneyi anlatırken kaleminin "ağzını" sulandırdığını söyler. Kalemin ucuna ağız denmesi ve mürekkebe batırılan kalemin ıslanması bu söz oyununa zemin olur. Kaşın kaleme benzetilmesi de yazı ve kalem çevresinden bir tenasüp kurar. Benzetmelerin gündelik hayattan seçilmesi, Babaarslan'ın Vâzıh şiiri için belirttiği yerli ve şûhâne edaya uyar.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar