Özgün Metin

Vezin: mef‘ūlü / mefā‘īlü / mefā‘īlü / fe‘ūlün

Görinür o ḫāliñ düm-i ebrūsı ḫamıñdan
Billāh yine ḳan damlar efendi ḳalemiñden
Dendānlarıñ sīn-i sürūr gibi hemānā
Ḫandān olıcaḳ ẓāhir olur ġonce-femiñden
Ey pīr-i muġān zümre-i mestānedeniz biz
Bintü’l-‘inebi bir şeb alırız ḥaremiñden

Günümüz Türkçesiyle

1. Benin, kaşının ucundaki kıvrımdan görünüyor; Allah için efendi, kaleminden yine kan damlıyor.

2. Dişlerin tıpkı "sürûr" kelimesindeki sin harfinin dişleri gibidir; güldüğün zaman gonca ağzından görünür.

3. Ey meyhaneci pîr, biz sarhoşlar takımındanız; üzüm kızını (şarabı) bir gece senin haremden alırız.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, Dîvânçe'nin Mukatta‘ât bölümündeki on birinci manzumedir. Babaarslan onu nazm olarak niteler; şiirde mahlas yoktur. Üç beyittir ve hezec bahrinin "mef‘ūlü mefā‘īlü mefā‘īlü fe‘ūlün" kalıbıyla yazılmıştır. Kafiye "ḫamıñdan, ḳalemiñden, femiñden, ḥaremiñden" kelimelerindeki "-m(i)ñden" sesleriyle kurulur; ilk kelimedeki "a" sesi kafiyeyi tam olmaktan uzaklaştırır.

Anlam ve Söz Sanatları

İlk iki beyit yazı sanatından alınmış benzetmelere dayanır. Kaş kalemle çekilmiş bir çizgiye, ucundaki ben de çizginin sonunda kalan mürekkep damlasına benzer. Şair bu damlayı kandan bir damla diye görür: sevgilinin kalemi, yani kaşı, âşığı yaralar ve ondan yine kan damlar. İkinci beyitte dişler Arap harflerinden sin (س) harfine benzetilir. Sin harfinin üstündeki üç küçük çıkıntıya "diş" denir; "sürūr" (sevinç) kelimesi de bu harfle başlar. Dişlerin ancak gülünce görünmesi, sevinç kelimesinin başındaki harfle birleşir.

Son beyit havayı değiştirip meyhaneye geçer. "Pīr-i muġān" meyhanenin yaşlı sahibidir; "bintü'l-‘ineb" (üzüm kızı) Arapçada şarabın adıdır. Şarap bir kıza benzetildiği için meyhanecinin mahzeni de "harem" olur ve sarhoşlar, bu kızı bir gece haremden kaçıracaklarını söyler. Kelimenin hem kadınların oturduğu bölüm hem de korunan, girilmez yer anlamı bu şakayı mümkün kılar. Babaarslan, Vâzıh'ın rindane ve şûhâne gazelleriyle Nedîm'i izleyen bir şair olduğunu söyler; bu beyit o yönün kısa bir örneğidir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar