Özgün Metin

Vezin: fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilün

Dil-i bīmārımı bir kerre su’āl itmeyesin
Hele vallāh efendim bu da inṣāf degil
Dimişiñ bu dil-i pervāneme şūrīde degil
Bülbülāsā benim işim be begim lāf degil
İtdi Vāżıḥ bu ḳadar vaṣfıñı yitmez mi begim
Ṣatun alma babañıñ bende-i vaṣṣāf degil

Günümüz Türkçesiyle

1. Hasta gönlümü bir kez olsun sormuyorsun; vallahi efendim, bu da insaf değil.

2. Bu pervane gönlüm için "çılgın değil" demişsin; beyim, bülbül gibi benim işim de laf değil.

3. Vâzıh seni bu kadar övdü, yetmez mi beyim; o, babanın satın alınmış bir methiyeci kölesi değil.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, Dîvânçe'nin Mukatta‘ât bölümündeki yedinci manzumedir. Babaarslan ve Özçakmak onu kıt‘a olarak niteler. Üç beyittir ve remel bahrinin "fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün" kalıbıyla yazılmıştır. Redif "degil", kafiye "inṣāf, lāf, vaṣṣāf" kelimelerindeki "-āf" sesidir. Mahlas son beyitte geçer.

Anlam ve Söz Sanatları

Kıt‘a, bir sitem mektubu gibi konuşma diliyle yazılmıştır. "Hele vallāh efendim", "be begim", "yitmez mi begim" gibi seslenmeler şiire gündelik bir konuşmanın sıcaklığını verir. Özçakmak ilk beyti, halk söyleyişinin Vâzıh'ın şiirine yansımasının örnekleri arasında gösterir. Hastayı ziyaret edip hatırını sormamak, sevgiliye yöneltilen bir insafsızlık suçlaması olur.

İkinci beyitte divan şiirinin iki bilinen âşık tipi bir arada anılır. Pervane, mumun ateşine sessizce yanan kelebek; bülbül ise gül için durmadan öten kuştur. Sevgili, âşığın gönlüne çılgın olmadığını söylemiştir; şair de bülbül gibi ötmesinin boş laf olmadığını söyleyerek aşkının gerçekliğini savunur. Beyit iki türlü okunabilir; ikinci mısra, sevgilinin sözüne verilmiş bir cevap ya da âşığın kendi durumunu anlatan bağımsız bir yargı olabilir. Son beyitte şair, sevgiliyi bunca övmesinin karşılıksız kalmasına sitem eder ve kendisinin, babasının parayla aldığı bir methiyeci köle olmadığını söyler. "Vaṣṣāf" (çok vasfeden, öven) kelimesi şairin kendi işini anlatır; kıt‘a, övgünün de bir bedeli olduğunu şakayla hatırlatır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1922-1984 (şiir metni: s. 1963; Mustafa Vâzıh, Dîvânçe, Ankara Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü, Mustafa Con A 495/III, vr. 68b). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1924-1930 (hayatı ve Dîvânçe'nin tanıtımı). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Fatma Özçakmak, "Mustafa Vâzıh Efendi ve Dîvânçe'si", Kesit Akademi Dergisi, 7(26), 2021, s. 255-278, s. 271.

Çevrimiçi kaynaklar