Özgün Metin
Vezin: fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilātün / fe‘ilün
Tīşe-i āh u fiġānım ile nerm olmadı hīç
Ṣan timürdür yüregi o güzel-i ḥaddādıñ
Elem-i sīb-i zenaḫdān-ıla öldi Vāżıḥ
Geliñ ey ehl-i ma‘ārif siz aña eyvā diñ
Günümüz Türkçesiyle
1. Ah ve feryadımın külüngüyle hiç yumuşamadı; o demirci güzelin yüreği sanki demirdendir.
2. Vâzıh, çene elmasının derdiyle öldü; ey bilgi ve irfan sahipleri, gelin, onun için "eyvah" deyin.
Edebî ve Tarihî Yorum
Şiirin Yapısı
Bu iki beyitlik şiir, Dîvânçe'nin Mukatta‘ât bölümündeki beşinci manzumedir. Babaarslan onu kıt‘a olarak niteler; Özçakmak da bölümdeki şiirlerin çoğunu nazm sayarken bunu kıt‘a olarak ayırır. Kıt‘ada yalnız çift mısralar kafiyelidir: burada "ḥaddādıñ" ile "eyvā diñ" birbirine uyar. Şiir remel bahrinin "fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilātün fe‘ilün" kalıbıyla yazılmıştır. Mahlas ikinci beyitte geçer.
Anlam ve Söz Sanatları
İlk beyit meslek sahibi bir güzeli anlatır: sevgili bir demircidir (ḥaddād). Şair, ah ve feryatlarını bir külünge benzetir ve bu külüngün bile sevgilinin yüreğini yumuşatamadığını söyler. "Tīşe" kelimesi divan şiirinde Şirin için dağı delen Ferhad'ın külüngünü hatırlatır; dağı delebilen âşığın aletiyle bile yumuşamayan yürek, demirden olmalıdır. Demirci ile demir arasındaki ilgi beyte bir tenasüp kazandırır.
İkinci beyitte sevgilinin çenesi elmaya benzetilir; "sīb-i zenaḫdān" (çene elması) divan şiirinin bilinen mazmunlarındandır. Şair kendi ölümünü haber verir gibi üçüncü kişiyle konuşur ve bilgi ehlini yas tutmaya çağırır. "Eyvā diñ" (eyvah deyin) sözünün kafiyede "ḥaddādıñ" kelimesiyle karşılaşması, beyitlere ses bakımından bir şaka havası verir. Babaarslan, Vâzıh'ın şûhâne bir edayla yazdığını ve dönemin gündelik hayatını şiirine taşıdığını belirtir; esnaftan bir güzele yazılmış bu kıt‘a da o çizgidedir.
Kaynakça
Akademik çalışmalar
- Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1922-1984 (şiir metni: s. 1962; Mustafa Vâzıh, Dîvânçe, Ankara Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü, Mustafa Con A 495/III, vr. 68b). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
- Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1924-1930 (hayatı ve Dîvânçe'nin tanıtımı). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
- Fatma Özçakmak, "Mustafa Vâzıh Efendi ve Dîvânçe'si", Kesit Akademi Dergisi, 7(26), 2021, s. 255-278, s. 274.
Çevrimiçi kaynaklar
