Özgün Metin

Vezin: fe‘ilātün / mefā‘ilün / fe‘ilün

Vāżıḥ-ı pīr ü şikestesine
Bir oġul daḫi virdi ol Vāhib
Geldi bir müjde-ber didi tārīḫ
Ṭoġdı es-Seyyid Aḥmed eṭ-Ṭayyib (1240)

Günümüz Türkçesiyle

1. Bağışlayıcı (Allah), ihtiyar ve kırık Vâzıh'a bir oğul daha verdi.

2. Bir müjdeci geldi, tarihini söyledi: "es-Seyyid Ahmed et-Tayyib doğdu".

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Babaarslan bu iki beyitlik şiiri "oğlu Seyyid Ahmed Tayyib'in doğumuna tarih (1240)" diye kaydeder; 1240 yılı miladi 1824-25'e karşılık gelir. Şiir hafif bahrinin "fe‘ilātün mefā‘ilün fe‘ilün" kalıbıyla, yani kısa bir kalıpla yazılmıştır. Kafiye "Vāhib" ile "Ṭayyib" kelimeleri arasındadır. Tarih düşürmek, bir olayın yılını harflerin sayı değerleri toplamı (ebced hesabı) o yılı veren bir söz ya da mısrayla bildirmektir. Tarih ikinci beytin ikinci mısraıyla, "Ṭoġdı es-Seyyid Aḥmed eṭ-Ṭayyib" sözüyle verilir.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiir son derece kısa ve sadedir. Şair kendini "pīr ü şikeste", yani ihtiyar ve kırık diye anar; 1240'ta altmış üç yaşındadır. Allah'ın "Vāhib" (bağışlayan) adıyla anılması, çocuğun bir bağış olarak görüldüğünü söyler. "Vāhib" ile çocuğun adındaki "Ṭayyib" (iyi, temiz) kafiyede karşılaşır. Müjdecinin gelip haberi vermesi, üç yıl önceki Ni'metullah tarihindeki sahneyi hatırlatır.

Tarihî Bağlam

Dîvânçe'de bu şiirden hemen önce, Mazhar Efendi'nin aynı doğuma gönderdiği bir tarih bulunur; onun başlığına göre Seyyid Ahmed Tayyib 1240 yılı Cemâziyelâhirinin on ikinci günü doğmuştur. Babaarslan, Vâzıh'ın tarih manzumelerinden Ahmed Tayyib'in üç dört yaşlarında öldüğünü öğrendiğimizi yazar. Özçakmak, Vâzıh'ın Güldeste-i Gülistân adlı eserindeki kayıtlara dayanarak çocuğun 1243 (1827-28) yılında öldüğünü belirtir. Bu kısa sevinç beyti, şairin kaybettiği oğlundan kalan birkaç kayıttan biridir.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1922-1984 (şiir metni: s. 1976; Mustafa Vâzıh, Dîvânçe, Ankara Üniversitesi Yazma Eserler Bölümü, Mustafa Con A 495/III, vr. 73b). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Giyasi Babaarslan, "Amasyalı Vâzıh ve Dîvânçesi", Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), 2021, s. 1924-1930 (hayatı ve Dîvânçe'nin tanıtımı). https://dergipark.org.tr/tr/pub/akaded/article/993264
  • Fatma Özçakmak, "Mustafa Vâzıh Efendi ve Dîvânçe'si", Kesit Akademi Dergisi, 7(26), 2021, s. 255-278, s. 262.

Çevrimiçi kaynaklar