Özgün Metin

Başlık: ṬAŞKÖPRİLİ ŞEYḪ ḤĀFIẒ ‘ABDULLĀH EFENDİNİÑ VEFĀTI TĀRĪḪİDİR

Vezin: mefā‘īlün / mefā‘īlün / mefā‘īlün / mefā‘īlün

Dirīġā ḥasretā vā fürḳatā yā Şeyḫ ‘Abdullāh
Göçi ḳaldırdıñ āḫir şehr-i Şa‘bānü’l-mu‘aẓẓamdan
Didiler ehl-i mātem işbu vaḳ‘a tām tārīḫin
Yumup gözini Ṭaşköprili geçdi cisr-i ‘ālemden (1244)

Günümüz Türkçesiyle

1. Eyvah, ne hasret, ne ayrılık, ey Şeyh Abdullah; sonunda yüce Şaban ayında göçünü kaldırdın.

2. Matem ehli bu olayın tam tarihini şöyle dediler: "Taşköprülü gözünü yumup dünya köprüsünden geçti."

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Yazmadaki başlığı "Ṭaşköprili Şeyḫ Ḥāfıẓ ‘Abdullāh Efendiniñ vefātı tārīḫidir"dir. Babaarslan bunu "Taşköprülü Şeyh Hâfız Efendi'nin vefatına tarih (1244)" diye kaydeder; 1244 yılı miladi 1828-29'a karşılık gelir. İki beyitlik şiir hezec bahrinin "mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün mefā‘īlün" kalıbıyla yazılmıştır. Tarih düşürmek, bir olayın yılını harflerin sayı değerleri toplamı (ebced hesabı) o yılı veren bir söz ya da mısrayla bildirmektir. Tarih son mısrayla, "Yumup gözini Ṭaşköprili geçdi cisr-i ‘ālemden" sözüyle verilir. İlk beyit, şeyhin Şaban ayında öldüğünü bildirir.

Anlam ve Söz Sanatları

Şiirin bütün buluşu ölen kişinin nisbesine dayanır. "Taşköprülü", Taşköprü adlı bir yerden gelen kişi demektir; son mısrada bu ad "cisr-i ‘ālem", yani "dünya köprüsü" ile karşılaştırılır. Dünyanın bir köprü olduğu, insanın onun üzerinden geçip gittiği düşüncesi, ölümü bir geçiş olarak anlatır. Taş köprüden gelen şeyhin dünya köprüsünü geçmesi, nisbeyi bir tevriyeye dönüştürür. "Gözünü yummak" hem ölmeyi hem de dünyaya gözünü kapamayı anlatır. İlk mısraın "dirīġā, ḥasretā, vā fürḳatā" diye sıralanan yakınma ünlemleri, ağıt geleneğinin kalıplaşmış başlangıcıdır.

Tarihî Bağlam

Şeyh Hâfız Abdullah Efendi'nin hangi tarikattan olduğu, nerede şeyhlik yaptığı ve hangi Taşköprü'den geldiği şiirde ve başlıkta belirtilmez. Tarih bölümündeki öteki şiirlerin çoğu Amasya'daki kişi ve yapılarla ilgili olduğu için şeyhin de Amasya'da yaşamış olması muhtemeldir, ancak bunu doğrulayan bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar