Özgün Metin

Vezin: fā‘ilātün / fā‘ilātün / fā‘ilātün / fā‘ilün

Didi tārīḫin bunuñ tā şād olup rūḥ-ı Ḥüseyn
Ḥaḳ yolında Mīr Yegen-zāde aḳıtdı āb-ı ‘ayn (1208)

Günümüz Türkçesiyle

1. Hüseyin'in ruhu şad olsun diye bunun tarihini şöyle söyledi: "Hak yolunda Mîr Yegenzâde pınar suyunu akıttı."

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Remel bahrinin "fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilātün fā‘ilün" kalıbıyla yazılmış tek beyitlik bir su hayratı tarihidir. Babaarslan bunu "Yegenzâde'nin su akıtmasına/getirmesine tarih (1208)" diye kaydeder; 1208 yılı miladi 1793-94'e karşılık gelir. Tarih düşürmek, bir olayın yılını harflerin sayı değerleri toplamı (ebced hesabı) o yılı veren bir söz ya da mısrayla bildirmektir. Tarih ikinci mısrayla, "Ḥaḳ yolında Mīr Yegen-zāde aḳıtdı āb-ı ‘ayn" sözüyle verilir.

Anlam ve Söz Sanatları

Beytin ilk mısraındaki Hüseyin, Babaarslan'ın düzelttiği önemli bir noktadır. Daha önceki iki çalışmada bu şiirin "Hüseyin isimli birinin vefatı için" söylendiği yazılmıştır. Babaarslan, burada anılan Hüseyin'in Peygamber'in torunu Hz. Hüseyin olduğunu, Kerbelâ olayına işaretle Yegenzâde'nin şehre su getirerek Hz. Hüseyin'in ruhunu şad ettiğinin söylendiğini belirtir. Kerbelâ'da susuz bırakılarak şehit edilen Hz. Hüseyin'in hatırası, su hayratını bir dua ve hayır işi olarak anlamlandırır. İkinci mısradaki "āb-ı ‘ayn" sözü hem "pınar suyu" hem de "göz suyu, gözyaşı" anlamına gelebilir; bu iki anlam, Hz. Hüseyin için dökülen gözyaşı ile insanlara sunulan suyu bir araya getirir. Bu ikinci okuma bizim tespitimizdir.

Tarihî Bağlam

Yegenzâdeler, Amasya'nın köklü ayan ailelerindendir. Hüsameddin, bu ailenin XVII. yüzyıl ortasında yaşamış Yeğen Ali Bey'in soyundan geldiğini, vezirlerden Ömer Paşa ile ayandan İbrahim Âsım Bey'in ailenin en tanınmış kişileri olduğunu yazar. Beyitte "Mîr" diye anılan Yegenzâde'nin adı verilmez; suyun Amasya'nın hangi semtine getirildiği de belirtilmez. Vâzıh'ın aynı aileden Hacı İbrâhim Bey'in yaptırdığı köşkler için 1245'te söylediği uzun tarih Tarih 30'dadır.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

Akademik çalışmalar

Çevrimiçi kaynaklar